Szwajcarskie przepisy o czynnikach chłodniczych: ChemRRV załącznik 2.10, zezwolenie i zgłoszenia

Własne przepisy, nie unijne rozporządzenie F-gazowe

Szwajcaria nie jest członkiem UE ani EOG. Unijne rozporządzenie F-gazowe (UE) 2024/573 nie obowiązuje więc w Szwajcarii ani bezpośrednio, ani na podstawie umowy. Przepisy dotyczące czynników chłodniczych zawiera Chemikalien-Risikoreduktions-Verordnung (ChemRRV, rozporządzenie o ograniczaniu ryzyka chemicznego, SR 814.81), załącznik 2.10 ^[1]. Załącznik obejmuje substancje zubożające warstwę ozonową i substancje stabilne w powietrzu (in der Luft stabile Kältemittel), do których należą HFC ^[1][2].

BAFU (Bundesamt für Umwelt, Federalny Urząd Środowiska, FOEN) odpowiada za przepisy, publikuje wytyczne (Vollzugshilfen) i na wniosek może przyznać wyjątki od zakazów, gdy ich spełnienie nie jest możliwe według stanu techniki (Stand der Technik) ^[1][2]. Kilka nowelizacji zbliżyło przepisy do unijnych, ale progi, daty i pojęcia się różnią ^[3].

Zakazy wprowadzania instalacji do obrotu

Od 1 grudnia 2013 r. stacjonarne instalacje chłodnicze, klimatyzacyjne i pompy ciepła z czynnikami stabilnymi w powietrzu można wprowadzać do obrotu tylko poniżej określonych granic wydajności chłodniczej. Od 1 stycznia 2020 r. obowiązują także limity GWP czynnika. Zakazy obejmują przywóz ^[1][2]. Limity różnią się m.in. dla chłodnictwa średniotemperaturowego i niskotemperaturowego, chłodzenia komfortu i pomp ciepła i były kilkakrotnie zaostrzane, ostatnio 1 stycznia 2025 r. m.in. dla pomp ciepła ^[2][6].

Limity często się zmieniają. Przeczytaj aktualne wartości w załączniku 2.10 sekcja 2.1 oraz w podsumowaniu graficznym BAFU przed wyborem czynnika chłodniczego dla nowego systemu ^[1][2]. W wersji z 16 lipca 2026 r. załącznik 2.10 definiuje chłodnictwo średniotemperaturowe (Pluskühlung) jako 0 °C lub wyższe, niskotemperaturowe (Minuskühlung) jako do −25 °C, a zamrażanie (Tiefkühlung) jako poniżej −25 °C. W przypadku chłodnictwa spożywczego z użyciem HFC zakazuje on m.in. systemów niskotemperaturowych i zamrażania o mocy powyżej 30 kW oraz średniotemperaturowych o mocy powyżej 40 kW, czynników chłodniczych o GWP powyżej 1500 oraz urządzeń autonomicznych (plug-in) o GWP 150 lub wyższym.

Uzupełnianie istniejących instalacji

Istniejące instalacje można nadal eksploatować, serwisować i naprawiać. Uzupełnianie czynnika jest jednak ograniczone ^[2][7]:

• Uzupełnianie nowym czynnikiem stabilnym w powietrzu o GWP 2500 lub wyższym jest zakazane we wszystkich instalacjach. Można stosować wyłącznie czynnik zregenerowany ^[7].
• Od 1 stycznia 2030 r. uzupełnianie czynnikami o GWP 2500 lub wyższym jest zakazane nawet czynnikiem zregenerowanym; czynnik zregenerowany można stosować do 31 grudnia 2029 r. (załącznik 2.10 pkt 7 ust. 4 lit. c, wersja z 1 stycznia 2027 r.) ^[9].
• Czynników zubożających warstwę ozonową, takich jak R11 i inne CFC, nie wolno wprowadzać do obrotu ani uzupełniać ^[7].

Wartungsheft, kontrola szczelności i zgłoszenia

Załącznik 2.10 nakłada obowiązki na posiadacza (Inhaber) instalacji. BAFU wyjaśnia je w wytycznych UV-0615 ^[1][6]:

W systemach kaskadowych ilości czynnika chłodniczego są sumowane przy podejmowaniu decyzji o przekroczeniu limitu 3 kg ^[6]. Biuro zgłoszeń jest prowadzone przez firmę Lombardi SA w imieniu BAFU. BAFU zaleca zgłaszanie elektroniczne za pośrednictwem cooling-reg.ch. Formularze papierowe są nadal akceptowane ^[5]. Starsze materiały wskazują inne biura zgłoszeń. Skorzystaj z informacji na stronie BAFU ^[5]. Zgodnie z wersją z 16 lipca 2026 r. kontrole szczelności są wymagane dla systemów zawierających ponad 3 kg lub ponad 5 t CO2e, a systemy zawierające 500 t CO2e lub więcej muszą posiadać system wykrywania wycieków (okres przejściowy do 31 grudnia 2026 r.).

Fachbewilligung dla czynników chłodniczych

Kto zawodowo produkuje, instaluje, serwisuje lub likwiduje instalacje chłodnicze, klimatyzacyjne lub pompy ciepła z czynnikami chłodniczymi, musi mieć Fachbewilligung für den Umgang mit Kältemitteln (zezwolenie na postępowanie z czynnikami chłodniczymi) lub uznane równoważne kwalifikacje. Wymagania określa Verordnung des UVEK über die Fachbewilligung für den Umgang mit Kältemitteln (VFB-K, SR 814.812.38) ^[4].

Od 1 marca 2020 r. zezwolenie wydaje się dla jednego z dwóch obszarów: klimatyzacji pojazdów albo pozostałych stacjonarnych instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła ^[4][8]. Przedsiębiorstwo pracujące z czynnikami musi mieć co najmniej jedną osobę odpowiedzialną z zezwoleniem w danym obszarze ^[8].

Zmiany 2024–2026 i od 2027 r.

1 stycznia 2025 r. weszła w życie nowelizacja załącznika 2.10. Zaostrzyła zakaz uzupełniania i wprowadziła nowe ograniczenia wprowadzania do obrotu m.in. pomp ciepła ^[2][6].

29 października 2025 r. Rada Federalna przyjęła kolejną zmianę załącznika 2.10. Według objaśnień BAFU i UVEK obejmuje ona ^[2][3]:

• Zaostrzone zasady wprowadzania do obrotu instalacji stacjonarnych z czynnikami stabilnymi w powietrzu, wzorowane na rozporządzeniu (UE) 2024/573. Obowiązują od 1 stycznia 2027 r. ^[2][3].
• Dla pomp ciepła wielkością decydującą staje się moc grzewcza, aby granice mocy odpowiadały unijnym ^[3].
• Nowe zasady dla instalacji z czynnikami HFO, w tym kontrola szczelności instalacji z ponad 3 kg HFO, aby ograniczyć emisje HFO i powstawanie TFA ^[3].
• Od 1 stycznia 2032 r. zakaz uzupełniania zostaje zaostrzony: czynniki o GWP 750 lub wyższym można uzupełniać tylko jako czynnik zregenerowany w chłodnictwie komercyjnym i przemysłowym żywności i produktów łatwo psujących się, w chłodzeniu procesów przemysłowych i na sztucznych lodowiskach; do 31 grudnia 2031 r. można jeszcze stosować nowy czynnik. Wyłączone są instalacje z obiegiem pośrednim, instalacje służące bezpieczeństwu elektrowni jądrowych oraz instalacje poniżej −50 °C, gdy czynnik zregenerowany nie jest dostępny, a zakaz nie obejmuje klimatyzacji budynków ani pomp ciepła ^[3][9].

Wersja obowiązująca od 1 stycznia 2027 r. (Stand am 1. Januar 2027) wprowadza następujące zakazy wprowadzania do obrotu nowych instalacji stacjonarnych z czynnikami stabilnymi w powietrzu ^[9]:

Ta sama wersja reguluje też uzupełnianie: czynniki o GWP 2500 lub wyższym można uzupełniać do 31 grudnia 2029 r. tylko jako czynnik zregenerowany, a od 2030 r. wcale, natomiast czynniki o GWP 750 lub wyższym w chłodnictwie żywności, chłodnictwie przemysłowym i na lodowiskach można uzupełniać nowym czynnikiem do 31 grudnia 2031 r. (pkt 7 ust. 4 lit. c i ust. 5). W instalacjach z czynnikami HFO kontrola szczelności jest wymagana powyżej 3 kg, a system wykrywania wycieków powyżej 250 kg; domowe chłodziarki z HFO są zakazane. Definicje średniej temperatury, niskiej temperatury i zamrażania pozostają bez zmian ^[9].

Przepisy przejściowe w pkt 7 odraczają kilka nowych zakazów ^[9]:

• Do 31 grudnia 2028 r.: systemy split z bezpośrednim odparowaniem i GWP 750 lub niższym są wyłączone z zakazów dla klimatyzacji komfortu i pomp ciepła, więc klimatyzator split z R32 (GWP 675) pozostaje dozwolony; wyłączone są też pompy ciepła split o mocy grzewczej powyżej 12 kW i GWP 2100 lub niższym (pkt 7 ust. 3) ^[9].
• Do 31 grudnia 2029 r.: fabrycznie wykonane instalacje z bezpośrednim odparowaniem o mocy chłodniczej powyżej 50 kW i GWP 750 lub niższym oraz fabrycznie wykonane pompy ciepła o mocy grzewczej powyżej 50 kW i GWP 2100 lub niższym są wyłączone z części zakazów (pkt 7 ust. 4 lit. a–b) ^[9].
• Do 31 grudnia 2032 r.: systemy VRF powyżej 12 kW o GWP 750 lub niższym są wyłączone (pkt 7 ust. 6) ^[9].
• Do 30 czerwca 2027 r.: przy przekazywaniu osobom trzecim nadal obowiązują zakazy z wersji z 31 maja 2024 r., z zastrzeżeniem powyższych wyłączeń (pkt 7 ust. 2) ^[9].

Urządzenia ciśnieniowe: zgłoszenie do SUVA

Niezależnie od przepisów dotyczących czynników chłodniczych, Druckgeräteverwendungsverordnung (SR 832.312.12) określa obowiązki w zakresie bezpieczeństwa pracy dla urządzeń ciśnieniowych używanych w pracy. Obejmuje m.in. zbiorniki z zawartością gazową, które nie są narażone na przegrzanie, o ciśnieniu projektowym (PC) powyżej 2 bar i iloczynie ciśnienia i objętości powyżej 3000 bar·l (art. 1 ust. 2 lit. b), więc duże zbiorniki i podobne urządzenia w instalacji chłodniczej mogą pod nie podlegać ^[10].

Firma musi pisemnie powiadomić SUVA przed uruchomieniem oraz przed każdą istotną zmianą (art. 11). Urządzenia muszą być regularnie kontrolowane przez wyspecjalizowaną organizację wyznaczoną na mocy ustawy o ubezpieczeniach wypadkowych (art. 12 i 14), a SUVA może na wniosek zwolnić urządzenia z tego obowiązku (art. 13) ^[10]. Zarchiwizowany tekst to wersja z 19 lipca 2016 r., więc przed poleganiem na szczegółach sprawdź aktualny tekst na Fedlex.

Praktyczna lista kontrolna

• Zacznij od ChemRRV Załącznik 2.10, a nie od rozporządzenia UE w sprawie F-gazów ^[1].
• Sprawdź, czy Ty i Twoja firma posiadacie Fachbewilligung dla odpowiedniego obszaru ^[4][8].
• Prowadź Wartungsheft dla każdego systemu z ponad 3 kg czynnika chłodniczego ^[6].
• Zgłaszaj uruchomienie i wycofanie z eksploatacji przez cooling-reg.ch ^[5].
• Sprawdź, czy duży zbiornik przekracza 3000 bar·l i musi zostać zgłoszony do SUVA przed uruchomieniem ^[10].
• Nie uzupełniaj nowego czynnika chłodniczego o GWP 2500 lub wyższym; zregenerowany czynnik jest dozwolony do końca 2029 r. ^[7][9].
• Przed wyborem czynnika chłodniczego sprawdź limity wydajności chłodniczej i GWP od 2027 r. ^[2][3].