Niemieckie przepisy o czynnikach chłodniczych: ChemKlimaschutzV 2026, certyfikaty i limity strat

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, ChemKlimaschutzV je uzupełnia

Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się w Niemczech od 11 marca 2024 r. bez transpozycji do prawa niemieckiego ^[3]. Kontrola szczelności, dokumentacja, zakazy serwisowe i zakazy nowych produktów wynikają więc z rozporządzenia unijnego. Niemieckie Chemikalien-Klimaschutzverordnung (ChemKlimaschutzV, rozporządzenie o ochronie klimatu w zakresie chemikaliów) dodaje przepisy krajowe i wykonuje rozporządzenie unijne ^[1].

Nowe ChemKlimaschutzV nosi datę 14 kwietnia 2026 r. (BGBl. 2026 I Nr. 100) i weszło w życie 17 kwietnia 2026 r. Zastąpiło rozporządzenie z 2008 r. ^[1][2]. Bundestag przyjął ostateczną wersję 26 marca 2026 r., po uzupełnieniu, o które 30 stycznia 2026 r. wniósł Bundesrat ^[4]. Ponadto 2 kwietnia 2026 r. weszła w życie piąta nowelizacja Chemikaliengesetz (ChemG, ustawa o chemikaliach). Pozwala ona m.in. organom czasowo zakazać handlu temu, kto poważnie lub wielokrotnie łamie przepisy ^[2].

Niemieckie limity strat czynnika

Niemiecką specyfiką jest obowiązek operatora, by właściwa strata czynnika w normalnej eksploatacji nie przekraczała określonych procentów rocznie. Strat wskutek nagłych, wyjątkowych zdarzeń się nie wlicza. Dla zespołów kompaktowych (Kältesätze) z co najmniej 3 kg czynnika limit wynosi 1 procent rocznie. Dla instalacji montowanych na miejscu limit zależy od napełnienia i roku instalacji ^[1]:

Jeśli jest to technicznie możliwe i uzasadnione, operator musi też zapewnić dostęp do wszystkich połączeń rozłącznych. Wyłączone są hermetycznie zamknięte, oznakowane produkty ^[1]. Limity te obowiązują dodatkowo obok wymagań rozporządzenia unijnego dotyczących kontroli szczelności, wyrażonych w tonach CO2e.

Odbiór czynnika

Producenci i dystrybutorzy fluorowanych gazów cieplarnianych muszą odbierać gazy po użyciu albo zapewnić, by zrobił to wskazany przez nich podmiot trzeci. Kto odbiera gazy, musi dokumentować ich rodzaj, ilość i dalsze przeznaczenie. Dokumentację przechowuje się co najmniej pięć lat i okazuje organowi na żądanie ^[1][2].

Certyfikat osobowy: Sachkundebescheinigung

Kto instaluje, konserwuje, naprawia, kontroluje szczelność, odzyskuje czynnik lub wycofuje z eksploatacji urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne i pompy ciepła, potrzebuje Sachkundebescheinigung (świadectwa kwalifikacji). Nowe rozporządzenie rozszerza ten wymóg na urządzenia z alternatywnymi czynnikami, takimi jak propan, dwutlenek węgla, amoniak i HFO ^[5].

• Stara kategoria I, znana w branży jako Kälteschein, odpowiada certyfikatowi A1 po zaktualizowaniu wiedzy i umiejętności przez posiadacza; kategoria II odpowiada w ten sam sposób A2. Certyfikaty B (CO2) i C (amoniak) mają własne wymagania dotyczące wiedzy i nie są objęte certyfikatem kategorii I. Zgodnie z sekcją 7(1) nowe Sachkundebescheinigung jest wydawane na wniosek po kursie przypominającym dla danej działalności ^[1][9].
• Nowe certyfikaty są wydawane zgodnie z sekcją 6(1) osobom, które wykażą ukończone szkolenie zawodowe techniczne lub rzemieślnicze i zdały egzamin teoretyczny i praktyczny. Istnieją wyjątki, na przykład dla osób wpisanych do Handwerksrolle lub mogących wykazać porównywalne kwalifikacje (sekcja 6(4)–(5)) ^[1].
• Certyfikaty według dotychczasowych przepisów pozostają ważne do 12 marca 2029 r. Aby pracować dalej po tej dacie, trzeba odbyć zatwierdzony kurs odświeżający ^[5].
• Później kursy odświeżające trzeba odbywać co najmniej co siedem lat ^[5].

Certyfikaty wydają m.in. izby przemysłowo-handlowe (IHK), izby rzemieślnicze (HWK) i zatwierdzone ośrodki szkoleniowe ^[5]. Minimalne wymagania są takie same w całej UE i określa je rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215.

Certyfikat przedsiębiorstwa: Betriebszertifizierung

Firmy, które instalują, konserwują lub naprawiają takie urządzenia dla innych, muszą być certyfikowane. Firma musi wykazać, że zatrudnia wystarczającą liczbę certyfikowanych osób do przewidywanego wolumenu pracy oraz że mają one dostęp do niezbędnych narzędzi i procedur. Certyfikat jest wydawany przez organ kraju związkowego, w Hesji na przykład Regierungspräsidium Darmstadt ^[6]. Właściwy organ różni się w zależności od kraju związkowego. Certyfikaty firm wydane na podstawie starych zasad pozostają ważne do 12 marca 2029 r. (sekcja 17(5)); jeśli nowy wniosek zostanie złożony przed tą datą, firma może polegać na starym certyfikacie przez dziewięć miesięcy od złożenia wniosku (sekcja 10(6)) ^[1].

Etykietowanie i język

Każdy, kto wprowadza etykietowane produkty lub urządzenia na rynek niemiecki, musi upewnić się, że informacje wymagane przez Artykuł 12(3) i (5) Rozporządzenia (UE) 2024/573 są podane w języku niemieckim w instrukcji obsługi i materiałach reklamowych (sekcja 13(1)). W przypadku urządzeń uruchamianych w Niemczech, wymogi bezpieczeństwa dla miejsca instalacji na etykiecie zgodnie z Rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2024/2174 muszą być również w języku niemieckim (sekcja 13(2)) ^[1]. Dla urządzeń mobilnych zgodnie z Artykułem 5(3)(b)–(c) rozporządzenia UE, sekcje 5, 10 i 14 mają zastosowanie od 13 marca 2027 r. (sekcja 17(6)) ^[1].

Organy, egzekwowanie i kary

Umweltbundesamt (UBA, Niemiecka Agencja Środowiska) dostarcza informacji o zasadach i publikuje często zadawane pytania dotyczące rozporządzenia F-gas. Egzekwowanie przepisów jest prowadzone przez organy krajów związkowych. Listę tych organów prowadzi Bund/Länder-Arbeitsgemeinschaft Chemikaliensicherheit (BLAC) ^[2][3].

Naruszenia rozporządzenia F-gas i ChemKlimaschutzV mogą prowadzić do grzywien (Ordnungswidrigkeit) lub w niektórych przypadkach do kar karnych na podstawie Ustawy o chemikaliach. Zakres naruszeń określa Chemikalien-Sanktionsverordnung (ChemSanktionsV). Zostało ono dostosowane do 2024/573, między innymi tak, aby zakup F-gazów lub napełnionych produktów bez certyfikatu mógł być karany ^[7].

Każdy, kto dostarcza HFC, musi również złożyć deklarację, że obowiązek kwotowy jest spełniony zgodnie z sekcją 12j Ustawy o chemikaliach ^[2].

Urządzenia ciśnieniowe: Betriebssicherheitsverordnung

Systemy chłodnicze są traktowane jako instalacje ciśnieniowe, które muszą być kontrolowane zgodnie z Betriebssicherheitsverordnung (BetrSichV, Rozporządzenie o bezpieczeństwie przemysłowym). Jeśli główny zbiornik ciśnieniowy ma iloczyn ciśnienia i objętości powyżej 200 bar·l, zatwierdzony organ inspekcyjny (zugelassene Überwachungsstelle, ZÜS) musi sprawdzić system przed uruchomieniem. Mniejsze systemy mogą być sprawdzane przez kompetentną osobę (befähigte Person). Tam, gdzie rozporządzenie nie ustala interwałów, pracodawca ustala rodzaj, zakres i interwał okresowych kontroli w ocenie ryzyka, ale nie można przekroczyć maksymalnych interwałów rozporządzenia (sekcja 3(6), Załącznik 2 sekcja 4 nr 7 tabela 12, nr 7.2). Dla obiegów zamkniętych z płynem grupy 1 kontrola zewnętrzna jest wymagana najpóźniej po 5 latach, jeśli jest wykonywana przez ZÜS, lub po 10 latach, jeśli przez kompetentną osobę; dla innych płynów jest to 10 lat. Kontrola wewnętrzna nie jest wymagana, a próba wytrzymałościowa jest potrzebna tylko wtedy, gdy część jest wyłączana z eksploatacji w celu naprawy. Dla zbiorników między 200 a 1000 bar·l okresowe kontrole mogą być wykonywane przez kompetentną osobę; ZÜS jest wymagany tylko powyżej 1000 bar·l (tabele 3 i 4). Rurociągi dla gazów palnych (H220, H221) o DN powyżej 25 i PS·DN powyżej 2000 bar·mm muszą być sprawdzane przez ZÜS (tabela 8) ^[10].

Praktyczna lista kontrolna

1. Sprawdź, czy twoje certyfikaty są ważne po 12 marca 2029 r. i zarezerwuj kurs przypominający na czas ^[5].
2. Oblicz roczną stratę systemu i porównaj ją z niemieckimi limitami procentowymi, a nie tylko z interwałami kontroli szczelności UE ^[1].
3. Zwróć zużyty czynnik chłodniczy do producenta lub dystrybutora i przechowuj rachunki oraz rejestry przez co najmniej pięć lat ^[1].
4. Zapytaj organ kraju związkowego o certyfikację firmy i egzekwowanie przepisów ^[3][6].
5. Zaplanuj inspekcję BetrSichV przed uruchomieniem, zwłaszcza dla większych zbiorników, i przestrzegaj maksymalnych interwałów ^[8][10].