Duitsland: regels voor koudemiddelen – ChemKlimaschutzV 2026, certificaten en verliesgrenzen

De EU-verordening geldt rechtstreeks, de ChemKlimaschutzV vult aan

EU-verordening (EU) 2024/573 over gefluoreerde broeikasgassen geldt in Duitsland sinds 11 maart 2024 zonder omzetting in Duits recht ^[3]. Lekcontrole, registratie, onderhoudsverboden en verboden op nieuwe producten komen dus uit de EU-verordening. De Duitse Chemikalien-Klimaschutzverordnung (ChemKlimaschutzV, besluit klimaatbescherming chemicaliën) voegt nationale regels toe en voert de EU-verordening uit ^[1].

De nieuwe ChemKlimaschutzV is gedateerd 14 april 2026 (BGBl. 2026 I nr. 100) en trad op 17 april 2026 in werking. Ze verving het besluit uit 2008 ^[1][2]. De Bundestag keurde de definitieve versie op 26 maart 2026 goed, na een aanvulling die de Bundesrat op 30 januari 2026 had gevraagd ^[4]. Daarnaast trad op 2 april 2026 de vijfde wijziging van het Chemikaliengesetz (ChemG, chemicaliënwet) in werking. Die stelt de autoriteiten onder meer in staat de handel tijdelijk te verbieden voor wie de regels ernstig of herhaaldelijk overtreedt ^[2].

Duitse grenzen voor koudemiddelverlies

Een Duitse bijzonderheid is dat de exploitant ervoor moet zorgen dat het specifieke koudemiddelverlies bij normaal bedrijf bepaalde percentages per jaar niet overschrijdt. Verliezen door plotselinge, uitzonderlijke gebeurtenissen tellen niet mee. Voor compacte koelaggregaten (Kältesätze) met ten minste 3 kg koudemiddel is de grens 1 procent per jaar. Voor ter plaatse opgebouwde installaties hangt de grens af van de vulling en het jaar van installatie ^[1]:

Waar dat technisch mogelijk en redelijk is, moet de exploitant ook alle losneembare verbindingen bereikbaar houden. Hermetisch gesloten, geëtiketteerde producten zijn uitgezonderd ^[1]. Deze grenzen gelden naast de eisen voor lekcontrole uit de EU-verordening, die in ton CO2e zijn uitgedrukt.

Terugname van koudemiddel

Fabrikanten en distributeurs van gefluoreerde broeikasgassen moeten de gassen na gebruik terugnemen of ervoor zorgen dat een door hen aangewezen derde dat doet. Wie de gassen terugneemt, moet soort, hoeveelheid en bestemming registreren. De registratie moet ten minste vijf jaar worden bewaard en op verzoek aan de autoriteit worden getoond ^[1][2].

Persoonscertificaat: Sachkundebescheinigung

Wie koel-, airco- en warmtepompapparatuur installeert, onderhoudt, repareert, op lekkage controleert, er koudemiddel uit terugwint of buiten gebruik stelt, heeft een Sachkundebescheinigung (bekwaamheidscertificaat) nodig. Het nieuwe besluit breidt de eis uit tot apparatuur met alternatieve koudemiddelen zoals propaan, kooldioxide, ammoniak en HFO's ^[5].

• De oude categorie I, in de handel bekend als Kälteschein, komt overeen met certificaat A1 zodra de houder zijn kennis en vaardigheden heeft bijgewerkt; categorie II komt op dezelfde manier overeen met A2. Certificaten B (CO2) en C (ammoniak) hebben hun eigen kennisvereisten en vallen niet onder een categorie I-certificaat. Onder sectie 7(1) wordt de nieuwe Sachkundebescheinigung op aanvraag uitgegeven na een opfriscursus voor de betreffende activiteit ^[1][9].
• Nieuwe certificaten worden uitgegeven onder sectie 6(1) aan personen die een voltooide technische of ambachtelijke beroepsopleiding aantonen en een theoretisch en praktisch examen hebben behaald. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld voor personen die in de Handwerksrolle zijn ingeschreven of een vergelijkbare kwalificatie kunnen aantonen (sectie 6(4)–(5)) ^[1].
• Certificaten volgens de vorige regels blijven geldig tot 12 maart 2029. Om na die datum te blijven werken, is een erkende opfriscursus nodig ^[5].
• Daarna moeten opfriscursussen ten minste elke zeven jaar worden gevolgd ^[5].

Certificaten worden onder meer afgegeven door de Kamers van Koophandel (IHK), de ambachtskamers (HWK) en erkende opleiders ^[5]. De minimumeisen zijn in de hele EU gelijk en staan in Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2215.

Bedrijfscertificaat: Betriebszertifizierung

Bedrijven die dergelijke apparatuur voor anderen installeren, onderhouden of repareren, moeten gecertificeerd zijn. Het bedrijf moet aantonen dat het voldoende gecertificeerde personen in dienst heeft voor het verwachte werkvolume en dat zij toegang hebben tot de nodige gereedschappen en procedures. Het certificaat wordt uitgegeven door de autoriteit van de deelstaat, in Hessen bijvoorbeeld het Regierungspräsidium Darmstadt ^[6]. Welke autoriteit bevoegd is, verschilt per deelstaat. Bedrijfscertificaten uitgegeven onder de oude regels blijven geldig tot 12 maart 2029 (sectie 17(5)); als vóór die datum een nieuwe aanvraag wordt ingediend, mag het bedrijf negen maanden na de aanvraag op het oude certificaat vertrouwen (sectie 10(6)) ^[1].

Etikettering en taal

Iedereen die geëtiketteerde producten of apparatuur op de Duitse markt brengt, moet ervoor zorgen dat de informatie die vereist is door Artikel 12(3) en (5) van Verordening (EU) 2024/573 in het Duits wordt gegeven in de gebruiksaanwijzing en in reclamemateriaal (sectie 13(1)). Voor apparatuur die in Duitsland in gebruik wordt genomen, moeten ook de veiligheidsvereisten voor de locatie op het etiket onder Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2174 in het Duits zijn (sectie 13(2)) ^[1]. Voor mobiele apparatuur onder Artikel 5(3)(b)–(c) van de EU-verordening zijn secties 5, 10 en 14 van toepassing vanaf 13 maart 2027 (sectie 17(6)) ^[1].

Autoriteiten, handhaving en sancties

Het Umweltbundesamt (UBA, Duits Milieuagentschap) verstrekt informatie over de regels en publiceert veelgestelde vragen over de F-gasverordening. Handhaving wordt uitgevoerd door de autoriteiten van de deelstaten. Een lijst daarvan wordt bijgehouden door de Bund/Länder-Arbeitsgemeinschaft Chemikaliensicherheit (BLAC) ^[2][3].

Inbreuken op de F-gasverordening en de ChemKlimaschutzV kunnen leiden tot boetes (Ordnungswidrigkeit) of in sommige gevallen strafrechtelijke sancties onder de Chemische Stoffenwet. Welke inbreuken gedekt zijn, is uiteengezet in de Chemikalien-Sanktionsverordnung (ChemSanktionsV). Deze is aangepast aan 2024/573, onder andere zodat het kopen van F-gassen of gevulde producten zonder certificaat kan worden bestraft ^[7].

Iedereen die HFC's levert, moet ook een verklaring indienen dat aan de quotumverplichting wordt voldaan onder sectie 12j van de Chemische Stoffenwet ^[2].

Drukapparatuur: Betriebssicherheitsverordnung

Koelsystemen gelden als drukinstallaties die moeten worden geïnspecteerd onder de Betriebssicherheitsverordnung (BetrSichV, Verordening Industriële Veiligheid). Als het bepalende drukvat een druk-volume-product boven 200 bar·l heeft, moet een erkende inspectie-instantie (zugelassene Überwachungsstelle, ZÜS) het systeem vóór inbedrijfstelling inspecteren. Kleinere systemen kunnen worden geïnspecteerd door een competent persoon (befähigte Person). Waar de verordening geen intervallen stelt, bepaalt de werkgever het type, de omvang en het interval van periodieke inspecties in de risicobeoordeling, maar de maximale intervallen van de verordening mogen niet worden overschreden (sectie 3(6), Bijlage 2 sectie 4 nr. 7 tabel 12, nr. 7.2). Voor gesloten circuits met vloeistofgroep 1 is de externe controle uiterlijk na 5 jaar verschuldigd indien uitgevoerd door een ZÜS of na 10 jaar indien uitgevoerd door een competent persoon; voor andere vloeistoffen is dit 10 jaar. Er is geen interne controle vereist, en een sterkteproef is alleen nodig wanneer een onderdeel buiten gebruik wordt gesteld voor reparatie. Voor vaten tussen 200 en 1.000 bar·l kunnen de periodieke controles worden uitgevoerd door een competent persoon; een ZÜS is daarvoor alleen vereist boven 1.000 bar·l (tabellen 3 en 4). Leidingen voor brandbare gassen (H220, H221) met DN boven 25 en PS·DN boven 2.000 bar·mm moeten worden gecontroleerd door een ZÜS (tabel 8) ^[10].

Praktische checklist

1. Controleer of uw certificaten geldig zijn na 12 maart 2029 en boek tijdig een opfriscursus ^[5].
2. Bereken het jaarlijkse verlies van het systeem en vergelijk dit met de Duitse percentagegrenzen, niet alleen met de EU-intervallen voor lekcontroles ^[1].
3. Retourneer gebruikt koudemiddel aan de fabrikant of distributeur en bewaar bonnen en records ten minste vijf jaar ^[1].
4. Vraag de autoriteit van de deelstaat naar bedrijfscertificering en handhaving ^[3][6].
5. Plan de BetrSichV-inspectie vóór inbedrijfstelling, vooral voor grotere vaten, en houd u aan de maximale intervallen ^[8][10].