De F-gassenverordening (EU) 2024/573: wat ze betekent voor koeling en warmtepompen

Wat de verordening omvat

De verordening regelt gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen): HFK's, PFK's, SF6 en de andere stoffen in bijlage I, en onverzadigde HFK's en HCFK's, vaak HFO's genoemd, in bijlage II ^[1]. Voor de koel- en warmtepompsector geldt ze in alle fasen: invoer en verkoop van koudemiddelen, nieuwe producten die op de markt worden gebracht, installatie, onderhoud, lekcontrole, registratie en terugwinning bij buitengebruikstelling. Ozonafbrekende stoffen zoals R22 vallen onder een aparte verordening, (EU) 2024/590 ^[4].

Verantwoordelijk voor de naleving is in de meeste gevallen de exploitant: de natuurlijke of rechtspersoon die daadwerkelijk zeggenschap heeft over het technisch functioneren van de apparatuur. Meestal is dat de eigenaar, maar het kan iemand anders zijn als dat zo is afgesproken en die persoon werkelijk de zeggenschap heeft.

Verbod op emissies en plicht om lekkage te voorkomen

Opzettelijke lozing van F-gassen is verboden. De operator moet maatregelen nemen om lekkage te voorkomen, en een gevonden lek moet zonder onnodige vertraging worden gerepareerd. Na de reparatie moet een gecertificeerd persoon de apparatuur opnieuw controleren, op zijn vroegst na 24 uur bedrijf en uiterlijk één maand na de reparatie, om aan te tonen dat de reparatie effectief was (Artikel 4(5)). Voor sommige mobiele apparatuur kan de controle direct na de reparatie worden uitgevoerd ^[1].

Lekcontrole: drempels en frequenties

Hoe vaak apparatuur op lekkage moet worden gecontroleerd, hangt af van de koudemiddelvulling in ton CO2-equivalent (kg × GWP / 1 000). Voor zuivere HFO's gelden de drempels in kilogram ^[1].

Apparatuur met 500 t CO2e of meer moet bovendien een lekdetectiesysteem hebben dat de exploitant waarschuwt, en dat systeem moet ten minste eenmaal per jaar worden gecontroleerd ^[1]. Hermetisch gesloten apparatuur die als zodanig is geëtiketteerd en minder dan 10 t CO2e bevat, hoeft niet op lekkage te worden gecontroleerd. Voor zuivere HFO's gelden de drempels 1 kg, 10 kg en 100 kg, en geëtiketteerde hermetisch gesloten apparatuur onder 2 kg is vrijgesteld ^[1]. De werkwijze stap voor stap staat in de handleiding voor lekcontrole.

Logboek

Voor apparatuur die op lekkage moet worden gecontroleerd, moet de exploitant een logboek bijhouden. Daarin staan onder meer soort en hoeveelheid van het geïnstalleerde, bijgevulde en teruggewonnen koudemiddel, wie het werk uitvoerde en diens certificaatnummer, data en resultaten van de lekcontroles en de genomen maatregelen. Het logboek moet ten minste vijf jaar worden bewaard ^[1].

Certificering

Installatie, reparatie, onderhoud, service, lekcontrole, terugwinning en buitengebruikstelling moeten worden uitgevoerd door gecertificeerde personen, en bedrijven die deze werkzaamheden voor anderen uitvoeren moeten eveneens gecertificeerd zijn. Op grond van 2024/573 moet de opleiding ook alternatieven voor F-gassen omvatten, zoals kooldioxide, ammoniak en koolwaterstoffen. De minimumvereisten voor certificaten voor stationaire koel-, airconditioning- en warmtepompsystemen, alsmede voor koelunits van vrachtwagens, opleggers, containers en spoorwegwagens, zijn vastgelegd in Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2215 ^[2]. De organisatie van certificering verschilt per land. Hoe dit in Zweden is geregeld, wordt beschreven in het artikel over de Zweedse regelgeving. De uitvoeringsverordening definieert de certificaattypen voor personen: A1 (alle werkzaamheden met F-gassen en koolwaterstoffen), A2 (hetzelfde voor apparatuur met minder dan 3 kg, of minder dan 6 kg in geëtiketteerde hermetisch gesloten systemen), B (CO2), C (ammoniak), D (uitsluitend terugwinning van F-gassen, onder dezelfde grenzen) en E (uitsluitend lekcontrole, zonder in het circuit in te grijpen). Certificaten onder de oude Verordening (EU) 2015/2067 (categorieën I–IV) corresponderen met A1, A2, D en E, maar mogen alleen verder worden gebruikt na de kennisupdate die is vereist volgens artikel 10 van 2024/573.

Onderhoudsverboden voor koudemiddelen met een hoge GWP

Vanaf 1 januari 2025 is het verboden om F-gassen met een GWP van 2 500 of meer te gebruiken voor service en onderhoud van koelapparatuur. Geregeneerde of gerecyclede gassen met een dergelijk hoge GWP mogen nog worden gebruikt tot en met 31 december 2029. Voor airconditioning en warmtepompen geldt het corresponderende verbod vanaf 1 januari 2026, en geregenereerd of gerecycled gas mag worden gebruikt tot het einde van 2031. Vanaf 1 januari 2032 wordt de grens voor stationaire koelapparatuur aangescherpt tot GWP 750, maar geregenereerd of gerecycled gas mag nog steeds worden gebruikt. De uitzonderingen omvatten militaire apparatuur en apparatuur die producten koelt tot beneden −50 °C. Voor het verbod op GWP 750 vanaf 2032 is apparatuur die kerncentrales koelt eveneens vrijgesteld ^[1]. Deze uitzonderingen gelden uitsluitend voor koelapparatuur, niet voor airconditioning en warmtepompen (artikel 13(3)–(5)).

Voor een installatie met R404A (GWP ongeveer 3 900) betekent dit dat nieuw R404A niet meer mag worden bijgevuld. Een lek wordt gerepareerd en bijgevuld met geregenereerd gas, of het koudemiddel wordt vervangen. De rekenmodule voor koudemiddelwissel toont welke alternatieven passen.

Verboden op nieuwe producten

Bijlage IV verbiedt het op de markt brengen van bepaalde nieuwe producten, met een datum per productgroep ^[1]. Enkele voorbeelden voor de koelsector:

• Stationaire koelapparatuur met F-gassen met een GWP van 2 500 of meer: verboden sinds 2020, behalve apparatuur voor koeling tot onder −50 °C.
• Centrale koelsystemen (multipack) voor commercieel gebruik van 40 kW of meer met een GWP van 150 of meer: verboden sinds 2022. In het primaire circuit van een cascadesysteem mogen F-gassen met een GWP onder 1 500 worden gebruikt.
• Zelfstandige commerciële koel- en vriesmeubelen: HFK's met een GWP van 150 of meer verboden sinds 2022, andere F-gassen met een GWP van 150 of meer sinds 2025.
• Lucht-water-splitsystemen tot en met 12 kW met een GWP van 150 of meer: verboden vanaf 1 januari 2027, behalve waar dit nodig is om aan veiligheidseisen te voldoen. Dit geldt bijvoorbeeld voor warmtepompen met R32 (GWP 675) ^[6].
• Lucht-lucht-splitsystemen tot en met 12 kW met een GWP van 150 of meer: verboden vanaf 2029. Vanaf 2035 mogen ze helemaal geen F-gassen meer bevatten, behalve als dat nodig is om aan veiligheidseisen te voldoen.
• Uitzondering voor persluchtdrogers: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1975 van 8 september 2026 staat toe dat gekoelde persluchtdrogers (koelaggregaten en compacte units tot 50 kW) met een GWP van 150 of meer van 1 januari 2027 tot en met 31 december 2030 op de markt worden gebracht, mits zij voorzien zijn van het etiket vereist door artikel 12, lid 2 ^[8].

De bijlage is lang en bevat vele voorwaarden. Lees de rij voor de betreffende productgroep in de regelgeving voordat u een koudemiddel kiest voor een nieuw project. Bijlage IV heeft ook betrekking op chillers: volgens de Commissie mogen chillers boven 12 kW met een GWP van 750 of meer vanaf 1 januari 2027 niet in de handel worden gebracht.

Etikettering

Koelapparatuur, airconditioning en warmtepompen die F-gassen bevatten, mogen alleen op de markt worden gebracht met een etiket (Artikel 12) ^[1]. Het etiket moet aangeven dat het product F-gassen bevat, de aanduiding van het gas, de hoeveelheid in gewicht en in tonnen CO2e, en het GWP. Hermetisch afgesloten apparatuur wordt als zodanig gemarkeerd. Het moet leesbaar en onuitwisbaar zijn, bij de servicepoorten of op het onderdeel dat het gas bevat zitten, en geschreven zijn in de officiële taal van de lidstaat waar het product op de markt wordt gebracht. Als het gas wordt gewijzigd bij een retrofit, moet de apparatuur opnieuw worden geëtiketteerd met de nieuwe informatie (Artikel 12(3)) ^[1].

Het formaat is vastgesteld door Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2174, die van toepassing is vanaf 1 januari 2025 en (EU) 2015/2068 vervangt. Het etiket draagt de tekst "bevat gefluoreerde broeikasgassen" en, voor apparatuur die ter plaatse wordt gevuld, een plaats om de gevulde hoeveelheid in te voeren ^[7]. De retrofit-calculator heeft een checklist die heretikettering bevat.

Quota en de HFC-uitfasering

De hoeveelheid HFC's die op de EU-markt mag worden gebracht, wordt beperkt door quota die stapsgewijs dalen en in 2050 nul bereiken ^[1][5]. De quota gelden voor producenten en importeurs, maar ze beïnvloeden iedereen door prijs en beschikbaarheid: koudemiddelen met een hoog GWP worden duurder en moeilijker verkrijgbaar lang voordat ze worden verboden. Daarom loont het om al bij nieuwe installaties voor een koudemiddel met een laag GWP te kiezen.

Oudere regels die niet meer van toepassing zijn

Verordeningen (EG) nr. 1497/2007 en 1516/2007 van de Commissie met standaardvereisten voor lekcontroles zijn ingetrokken door (EU) 2026/1444 zonder te worden vervangen ^[3]. Lekcontroles worden nu uitgevoerd met moderne methoden volgens goede praktijken en de instructies van de fabrikant.