Próba ciśnieniowa w chłodnictwie: próba wytrzymałości i szczelności, krok po kroku
Próba ciśnieniowa układów chłodniczych krok po kroku: ciśnienie próbne 1,1 lub 1,43 × PS, azot, strefa niebezpieczna, próbka szczelności, bezpieczeństwo oraz elementy zawarte w świadectwie próby.
Najważniejsze
- Nowy lub przebudowany układ chłodniczy musi przejść próbę wytrzymałości i próbę szczelności, zanim zostanie napełniony czynnikiem [1].
- Rurociągi bada się ciśnieniem co najmniej 1,1 × PS, gdy układ należy do kategorii I według dyrektywy ciśnieniowej, i co najmniej 1,43 × PS w wyższych kategoriach [1][2].
- Używaj suchego azotu, nigdy tlenu ani sprężonego powietrza z olejem, i zapewnij, by ciśnienie nie mogło przekroczyć zamierzonej wartości [1].
- Próba gazowa gromadzi dużo energii. Wygrodź strefę zagrożenia i trzymaj się z daleka, dopóki ciśnienie jest wysokie.
- Udokumentuj próbę w protokole: ciśnienie próbne, czas, medium, wynik i kto ją wykonał.
Dlaczego dwie próby?
Próba wytrzymałości wykazuje, że rury, połączenia i elementy wytrzymują ciśnienie z odpowiednim zapasem. Próba szczelności wykazuje, że układ nie przecieka. EN 378-2 wymaga obu prób dla układów montowanych na miejscu i dla części zmienionych podczas przebudowy [1]. Elementy takie jak sprężarki i zbiorniki ciśnieniowe są zwykle już sprawdzone przez producenta. Na miejscu bada się wtedy rurociągi i połączenia między nimi.
Jakie ciśnienie próbne?
Ciśnienie próbne wynika z maksymalnego dopuszczalnego ciśnienia (PS) danej części układu, podanego na tabliczce i w dokumentacji. PS różni się dla strony wysokiego i niskiego ciśnienia i zależy od czynnika oraz temperatury otoczenia, dla której układ zaprojektowano [1].
| Przypadek | Minimalne ciśnienie próby wytrzymałości |
|---|---|
| Rurociągi układu w kategorii I według PED lub według uznanej praktyki inżynierskiej (art. 4 ust. 3) | 1,1 × PS |
| Rurociągi układu w kategorii II lub wyższej | 1,43 × PS |
Kategorię ustala się według dyrektywy ciśnieniowej 2014/68/UE na podstawie PS, średnicy lub pojemności i grupy płynu czynnika [2]. Sprawdź w instrukcjach producenta, które elementy nie wytrzymują ciśnienia próbnego, np. niektóre zawory, czujniki i presostaty. Odłącza się je lub odcina na czas próby.
Krok po kroku
- Zaplanuj próbę: ustal PS, ciśnienie próbne i medium, które części obejmuje próba i jak oddzielić je od reszty układu. Przeprowadź ocenę ryzyka.
- Odłącz lub odetnij elementy, które nie wytrzymują ciśnienia próbnego. Zawory bezpieczeństwa zwykle się demontuje i zaślepia przyłącze albo odcina, aby nie otworzyły się podczas próby.
- Podłącz butlę z azotem przez reduktor z manometrem i zawór bezpieczeństwa lub ogranicznik ciśnienia za reduktorem, nastawiony nieco powyżej ciśnienia próbnego. Dzięki temu ciśnienie nie przekroczy zamierzonej wartości.
- Wygrodź i oznacz strefę zagrożenia wokół rur. Nikt nie może w niej przebywać podczas podnoszenia ciśnienia i utrzymywania go na poziomie próbnym.
- Podnoś ciśnienie stopniowo, np. do połowy ciśnienia próbnego, a potem co jedną dziesiątą, odczekując chwilę na każdym stopniu.
- Utrzymuj ciśnienie próbne przez wymagany czas. Odczytuj manometr i sprawdzaj, czy ciśnienie nie spada. Nikt nie może pracować przy rurach, dopóki ciśnienie jest wysokie.
- Obniż ciśnienie do poziomu próby szczelności, który nie może przekraczać PS. Przeprowadź próbę szczelności: szukaj wycieków na wszystkich połączeniach środkiem pianotwórczym lub odpowiednim wykrywaczem.
- Jeśli znajdziesz wyciek: przed naprawą całkowicie usuń ciśnienie. Po naprawie powtórz próbę wytrzymałości i szczelności.
- Bezpiecznie wypuść azot, zamontuj z powrotem zawory bezpieczeństwa i odłączone elementy i przejdź do odpompowania.
Medium próbne
Używaj suchego, beztlenowego azotu. Tlenu nie wolno używać nigdy, bo może zapalić olej i spowodować wybuch. Sprężone powietrze zawiera wilgoć i często olej i nie powinno trafiać do układów chłodniczych. EN 378-2 dopuszcza też próbę hydrauliczną cieczą, ale w chłodnictwie stosuje się ją rzadko, bo trudno usunąć ciecz z układu [1].
Bezpieczeństwo
Próba gazowa gromadzi przy tym samym ciśnieniu znacznie więcej energii niż próba cieczą. Jeśli połączenie lub rura pęknie, elementy mogą zostać odrzucone z dużą siłą. Utrzymuj wygrodzenie strefy zagrożenia, noś okulary ochronne i nigdy nie dokręcaj złączek ani nie stukaj w rury, gdy układ jest pod ciśnieniem.
Protokół z próby
Po próbie trzeba sporządzić protokół i przechowywać go w dokumentacji instalacji. Powinien zawierać:
- Instalację, część układu oraz badane rury i elementy.
- PS i ciśnienie próby wytrzymałości, medium próbne oraz czas utrzymania ciśnienia.
- Ciśnienie i metodę próby szczelności.
- Wynik: pozytywny albo jakie wycieki znaleziono i usunięto.
- Datę, imię i nazwisko, firmę i podpis.