EN 378 i ISO 5149: klasy bezpieczeństwa, klasy usytuowania i limity napełnienia

Cztery części normy

EN 378, Instalacje chłodnicze i pompy ciepła – Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i środowiska, dotyczy stacjonarnych i mobilnych układów chłodniczych i pomp ciepła każdej wielkości, z wyjątkiem klimatyzacji pojazdów. Obowiązuje wydanie EN 378:2016, przy czym część 1 ma zmianę A1 z 2020 r. ^[1][2]. Norma ma cztery części:

1. Część 1: Wymagania podstawowe, definicje, klasyfikacja i kryteria wyboru. Tu są klasy bezpieczeństwa, klasy usytuowania, kategorie dostępu i limity napełnienia.
2. Część 2: Projektowanie, wykonanie, badania, znakowanie i dokumentacja. Tu są m.in. PS, zabezpieczenie przed nadciśnieniem i próby ciśnieniowe.
3. Część 3: Miejsce instalacji i ochrona osób. Tu są maszynownie, wentylacja, detekcja gazu i wyposażenie awaryjne.
4. Część 4: Eksploatacja, konserwacja, naprawa i odzysk.

ISO 5149, z tymi samymi czterema częściami, jest odpowiednikiem międzynarodowym i jest stosowana w wielu krajach poza Europą, np. jako podstawa AS/NZS 5149 w Australii i Nowej Zelandii ^[4].

Klasy bezpieczeństwa

Każdy czynnik ma klasę bezpieczeństwa według ISO 817 i EN 378-1: literę dla toksyczności i cyfrę dla palności ^[1][5].

Klasa usytuowania i kategoria dostępu

Ile czynnika może zawierać układ, zależy od tego, gdzie się znajduje i kto ma dostęp do pomieszczenia ^[1].

• Kategoria dostępu a (ogólna): pomieszczenia, w których może przebywać każdy, np. sklepy, hotele i mieszkania. b (nadzorowana): pomieszczenia z ograniczoną liczbą osób, z których część zna zasady bezpieczeństwa, np. biura i laboratoria. c (uprawniona): pomieszczenia dostępne tylko dla osób uprawnionych, np. hale produkcyjne i chłodnie.
• Klasa usytuowania I: układ lub jego części z czynnikiem znajdują się w pomieszczeniu przebywania ludzi. II: sprężarki i zbiorniki ciśnieniowe w maszynowni lub na zewnątrz. III: wszystkie części z czynnikiem w maszynowni lub na zewnątrz. IV: części w wentylowanej obudowie.

Limity napełnienia

Limit napełnienia chroni osoby w pomieszczeniu, jeśli wycieknie całe napełnienie. Dla czynników niepalnych limit opiera się na stężeniu w kg/m³ uwzględniającym toksyczność i niedobór tlenu (wartość graniczna praktyczna). Maksymalne napełnienie to wtedy w zasadzie ta wartość pomnożona przez kubaturę najmniejszego pomieszczenia, do którego czynnik może wyciec. Dla czynników palnych obowiązują ponadto limity oparte na dolnej granicy palności (LFL): m1 = 4 m³ × LFL, m2 = 26 m³ × LFL i m3 = 130 m³ × LFL, pomnożone przez 1,5 dla klasy 2L. Sposób stosowania limitów zależy od klasy usytuowania i kategorii dostępu ^[1]. Artykuł o czynnikach palnych pokazuje przykłady dla R290 i R32.

Maszynownie i detekcja gazu

Jeśli stężenie w pomieszczeniu może w razie wycieku przekroczyć wartość graniczną praktyczną, część 3 wymaga działań: detekcji gazu z alarmem, a czasem wentylacji mechanicznej lub maszynowni. Maszynownia musi mieć m.in. wentylację, detektor gazu, wyłącznik awaryjny na zewnątrz i drzwi otwierane na zewnątrz. Dla amoniaku i czynników palnych obowiązują dodatkowe wymagania.

Ciśnienie: PS, zabezpieczenia i próby

Część 2 wymaga, aby każda część układu miała maksymalne dopuszczalne ciśnienie (PS) co najmniej równe najwyższemu ciśnieniu, na jakie może być narażona podczas pracy, postoju i transportu, z uwzględnieniem temperatury otoczenia. Układ musi być chroniony przed nadmiernym ciśnieniem ogranicznikami ciśnienia i zaworami bezpieczeństwa nastawionymi najwyżej na PS. Po instalacji układ musi przejść próbę wytrzymałości i próbę szczelności ^[2]. Poradnik prób ciśnieniowych opisuje, jak to zrobić.

W UE układy chłodnicze są często urządzeniami ciśnieniowymi w rozumieniu dyrektywy 2014/68/UE (PED). Kategoria (I–IV) zależy od PS, pojemności lub średnicy i grupy płynu. Czynniki palne i toksyczne należą do grupy 1, pozostałe do grupy 2. Kategoria decyduje o tym, jaka ocena zgodności jest wymagana przed oznakowaniem CE ^[6]. EN 378-2 służy do wykazania spełnienia wymagań dyrektywy.

Nowelizacja EN 378

CEN nowelizuje EN 378. Projekt prEN 378:2025 był w ankiecie od 3 lipca do 25 września 2025 r. Zawiera m.in. nową metodę wyznaczania limitów napełnienia dla czynników palnych, a tabela czynników z załącznika E części 1 staje się osobną częścią 5. Część 4 ma zostać zastąpiona przez EN ISO 5149-4 bez zmian technicznych. Według AREA i IOR głosowanie formalne planowano na 17 lipca–11 września 2026 r., a publikację na 28 lutego 2027 r. Nowe wydanie zastąpi wydanie z 2016 r. ^[3].