EN 378 ve ISO 5149: güvenlik sınıfları, konum sınıfları ve şarj sınırları

Standardın dört bölümü

EN 378, Soğutma sistemleri ve ısı pompaları – Güvenlik ve çevre gereklilikleri, araç iklimlendirmesi hariç her büyüklükteki sabit ve mobil soğutma sistemleri ile ısı pompalarına uygulanır. Güncel baskı EN 378:2016'dır; 1. bölüm 2020 tarihli A1 tadilini içerir ^[1][2]. Standart dört bölümden oluşur:

1. Bölüm 1: Temel gereklilikler, tanımlar, sınıflandırma ve seçim kriterleri. Güvenlik sınıfları, konum sınıfları, erişim kategorileri ve şarj sınırları burada yer alır.
2. Bölüm 2: Tasarım, yapım, test, etiketleme ve dokümantasyon. Diğerlerinin yanı sıra PS, basınç tahliyesi ve basınç testini kapsar.
3. Bölüm 3: Kurulum yeri ve kişisel korunma. Makine daireleri, havalandırma, gaz algılama ve acil durum ekipmanını kapsar.
4. Bölüm 4: İşletme, bakım, onarım ve geri kazanım.

Aynı dört bölüme sahip ISO 5149 uluslararası karşılıktır ve Avrupa dışındaki birçok ülkede kullanılır; örneğin Avustralya ve Yeni Zelanda'da AS/NZS 5149'un temelini oluşturur ^[4].

Güvenlik sınıfları

Her soğutucu akışkanın ISO 817 ve EN 378-1'e göre bir güvenlik sınıfı vardır: toksisite için bir harf ve yanıcılık için bir rakam ^[1][5].

Konum sınıfı ve erişim kategorisi

Bir sistemin ne kadar soğutucu akışkan içerebileceği, sistemin nerede bulunduğuna ve mekâna kimlerin erişebildiğine bağlıdır ^[1].

• Erişim kategorisi a (genel): herkesin bulunabileceği mekânlar, örneğin mağazalar, oteller ve konutlar. b (denetimli): yalnızca sınırlı sayıda kişinin bulunduğu ve bazılarının güvenlik prosedürlerini bildiği mekânlar, örneğin ofisler ve laboratuvarlar. c (yetkili): yalnızca yetkili kişilerin erişebildiği mekânlar, örneğin üretim alanları ve soğuk depolar.
• Konum sınıfı I: sistem veya soğutucu akışkan içeren kısımları, insanların bulunduğu bir mekândadır. II: kompresörler ve basınçlı kaplar bir makine dairesinde veya dış ortamdadır. III: soğutucu akışkan içeren tüm kısımlar bir makine dairesinde veya dış ortamdadır. IV: kısımlar havalandırılan bir muhafaza içindedir.

Şarj sınırları

Şarj sınırı, şarjın tamamı dışarı kaçtığında odadaki insanları korur. Yanıcı olmayan soğutucu akışkanlar için sınır, toksisiteyi ve oksijen yetersizliğini hesaba katan kg/m³ cinsinden bir konsantrasyona (pratik limit) dayanır. Azami şarj o zaman esasen bu sınırın, soğutucu akışkanın sızabileceği en küçük odanın hacmiyle çarpımıdır. Yanıcı soğutucu akışkanlar için ayrıca alt yanıcılık sınırına (LFL) dayanan sınırlar vardır: m1 = 4 m³ × LFL, m2 = 26 m³ × LFL ve m3 = 130 m³ × LFL; 2L sınıfı için 1,5 ile çarpılır. Sınırların nasıl uygulanacağı konum sınıfına ve erişim kategorisine bağlıdır ^[1]. Yanıcı soğutucu akışkanlar makalesi R290 ve R32 için örnekler verir.

Makine daireleri ve gaz algılama

Bir kaçak durumunda bir odadaki konsantrasyon pratik limiti aşabiliyorsa 3. bölüme göre önlemler gerekir: alarmlı gaz algılama, bazen de mekanik havalandırma veya bir makine dairesi. Makine dairesinde diğerlerinin yanı sıra havalandırma, gaz dedektörü, oda dışında acil durdurma düğmesi ve dışa açılan kapılar bulunmalıdır. Amonyak ve yanıcı soğutucu akışkanlar için ek gereklilikler vardır.

Basınç: PS, tahliye ve test

2. bölüm, sistemin her parçasının, ortam sıcaklığı dikkate alınarak işletmede, duruşta ve taşıma sırasında maruz kalabileceği en yüksek basınç kadar yüksek bir izin verilen azami basınca (PS) sahip olmasını şart koşar. Sistem, en fazla PS'ye ayarlanmış basınç sınırlayıcıları ve emniyet ventilleriyle aşırı basınca karşı korunmalıdır. Kurulumdan sonra sistem dayanım testine ve sızdırmazlık testine tabi tutulmalıdır ^[2]. Basınç testi kılavuzu bunun nasıl yapıldığını anlatır.

AB'de soğutma sistemleri çoğu zaman 2014/68/AB sayılı Basınçlı Ekipman Direktifi (PED) kapsamında basınçlı ekipmandır. Kategori (I–IV); PS'ye, hacme veya boru çapına ve akışkan grubuna bağlıdır. Yanıcı ve toksik soğutucu akışkanlar grup 1, diğerleri grup 2'dir. Kategori, sistemin CE işareti taşıyabilmesi için hangi uygunluk değerlendirmesinin gerektiğini belirler ^[6]. EN 378-2, direktifin gerekliliklerinin karşılandığını göstermek için kullanılır.

EN 378'in revizyonu

CEN, EN 378'i revize etmektedir. prEN 378:2025 taslağı 3 Temmuz – 25 Eylül 2025 arasında kamuoyu görüşüne açıktı. Taslak diğerlerinin yanı sıra yanıcı soğutucu akışkanlar için şarj sınırlarını belirlemeye yönelik yeni bir yöntem içerir ve 1. bölümün Ek E'sindeki soğutucu akışkan tablosu ayrı bir 5. bölüm hâline gelir. 4. bölümün teknik değişiklik olmaksızın EN ISO 5149-4 ile değiştirilmesi öngörülmektedir. AREA ve IOR'a göre resmî oylama 17 Temmuz – 11 Eylül 2026, yayım ise 28 Şubat 2027 için planlanmıştı. Yeni baskı 2016 baskısının yerini alacaktır ^[3].