Yanıcı soğutucu akışkanlar (A2L ve A3): şarj sınırları, standartlar ve ATEX
Propan, izobütan, R32 ve diğer yanıcı soğutucu akışkanların kullanımı: LFL, EN 378'e göre m1–m3, oda formülü, IEC 60335-2-89 (13 × LFL), ATEX ve güvenli servis.
Önemli noktalar
- Propan (R290) gibi A3 soğutucu akışkanlar yüksek derecede yanıcıdır. R32 ve R1234yf gibi A2L soğutucu akışkanlar ise en fazla 10 cm/s yanma hızıyla düşük yanıcılığa sahiptir [1].
- EN 378-1, şarjı alt yanıcılık sınırını (LFL) kullanarak sınırlar: m1 = 4 m³ × LFL, m2 = 26 m³ × LFL, m3 = 130 m³ × LFL; A2L için 1,5 ile çarpılır [1].
- Propan için (LFL 0,038 kg/m³) m1 yaklaşık 150 g, m3 ise yaklaşık 4,9 kg'dır [1].
- IEC 60335-2-89'a göre bağımsız ticari soğutmalı dolaplar devre başına 13 × LFL'ye, yani yaklaşık 500 g propana kadar şarj içerebilir [2][3].
- Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde ekipmana (2014/34/AB) ve işyerlerine (1999/92/AT) ilişkin ATEX direktifleri uygulanır [4][5].
Yanıcı soğutucu akışkanlar neden yaygınlaşıyor
F-gaz Tüzüğünün düşük GWP gereklilikleri ve diğer ülkelerdeki benzer kurallar, yüksek GWP'li soğutucu akışkanları piyasadan kaldırmaktadır. En yaygın ikameler ya propan, izobütan ve karbondioksit gibi doğal soğutucu akışkanlar ya da R32 ve HFO karışımları gibi düşük GWP'li sentetik soğutucu akışkanlardır. Karbondioksit yanıcı değildir. Diğer ikamelerin çoğu A3 veya A2L'dir. Bir odadaki miktarın sınırlandırılmasının ve kurulum ile servisin özel dikkat gerektirmesinin nedeni bu yanıcılıktır.
LFL ve güvenlik sınıfları
Alt yanıcılık sınırı (LFL), soğutucu akışkanın havada tutuşabildiği en düşük konsantrasyondur ve kg/m³ cinsinden ifade edilir. Propanın LFL değeri 0,038 kg/m³, R32'ninki 0,307 kg/m³'tür. LFL ne kadar düşükse bir odada yanıcı karışım oluşması için gereken miktar o kadar küçüktür. 2L sınıfı düşük yanıcılığa sahiptir: alev yavaş, en fazla 10 cm/s hızla yayılır ve karışımı tutuşturmak için daha fazla enerji gerekir. Bu nedenle A2L soğutucu akışkanlar A3'e göre daha büyük miktarlarda kullanılabilir [1].
EN 378-1'e göre şarj sınırları
EN 378-1, yanıcı soğutucu akışkanları üç seviyeye ayırır [1]:
| Sınır | Formül | R290 (propan) | R32 (A2L, × 1,5) |
|---|---|---|---|
| m1 | 4 m³ × LFL | 0,15 kg | 1,84 kg |
| m2 | 26 m³ × LFL | 0,99 kg | 12,0 kg |
| m3 | 130 m³ × LFL | 4,94 kg | 59,9 kg |
m1'in altında oda büyüklüğüne bağlı neredeyse hiçbir gereklilik yoktur. m1 ile m3 arasında şarj, odanın büyüklüğü ve montaj yüksekliğiyle sınırlanır. Yaygın bir hesaplama yolu m_max = 2,5 × LFL^1,25 × h0 × A^0,5 formülüdür; burada A odanın m² cinsinden taban alanı, h0 ise soğutucu akışkanın sızabileceği yüksekliktir, örneğin yere oturan cihazlar için 0,6 m ve tavana monte cihazlar için 2,2 m. m3'ün üzerinde soğutucu akışkan içeren kısımlar, konum sınıfına ve erişim kategorisine bağlı olarak bir makine dairesinde, havalandırılan bir muhafazada veya dış ortamda bulunmalıdır [1]. Projeye uygulanan standart baskısını her zaman kontrol edin: EN 378'in revizyonu yanıcı soğutucu akışkanlara ilişkin yöntemi değiştirmektedir.
Ürün standartları IEC 60335-2-89 ve 60335-2-40
Fabrikada üretilen cihazlar, Avrupa'da EN 60335 olarak yayımlanan IEC 60335 serisi ürün standartlarının kapsamındadır. IEC 60335-2-89, dahili veya uzak kompresörlü ticari soğutmalı dolapları ve buz ile dondurma makinelerini kapsar. 2019 baskısı, cihazın diğerlerinin yanı sıra sızdırmazlık ve test konusundaki ek gereklilikleri karşılaması koşuluyla A3 soğutucu akışkanlar için sınırı 150 g'dan soğutucu akışkan devresi başına 13 × LFL'ye, yani yaklaşık 500 g propana yükseltmiştir. A2L soğutucu akışkanlar için sınır 1,2 kg'dır [2][3].
IEC 60335-2-40 klimaları, ısı pompalarını ve nem alma cihazlarını kapsar. Bir cihazın oda büyüklüğüne göre ne kadar yanıcı soğutucu akışkan içerebileceğini ve kaçak algılama, hava sirkülasyonu veya havalandırma ve kapama vanaları gibi hangi önlemlerin daha büyük bir şarja izin verdiğini belirler. Kurulumda üreticinin asgari taban alanına ilişkin talimatlarına her zaman uyulmalıdır.
ATEX
ATEX iki AB direktifinden oluşur. 2014/34/AB sayılı Direktif, potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılması amaçlanan ekipman ve koruyucu sistemleri kapsar [4]. 1999/92/AT sayılı Direktif ise işverenin yükümlülüklerini kapsar: patlayıcı ortam riskini değerlendirmek, alanları bölgelere ayırmak, uygun ekipman seçmek ve her şeyi bir patlamadan korunma dokümanında belgelemek [5]. Soğutmada ATEX, örneğin propan veya amonyak bulunan makine dairelerinde ve soğutucu akışkanın sızabileceği servis işlerinde önem kazanır. EN 378 ve ürün standartları, normal işletmede patlayıcı ortam oluşmayacak şekilde tasarlanmıştır, ancak servis ve kaçaklar için risk değerlendirilmelidir.
Yanıcı sistemlerde güvenli servis
- İşten önce riski değerlendirin ve yakında tutuşturma kaynağı olmadığından emin olun: açık alev, kıvılcım, sıcak yüzeyler, onaylı olmayan elektrikli aletler.
- Konsantrasyonu, iş öncesinde ve sırasında, o soğutucu akışkan için tasarlanmış bir gaz dedektörüyle ölçün.
- Çalışma alanını havalandırın. Propan gibi yanıcı soğutucu akışkanlar havadan ağırdır ve zemin seviyesinde ve çukurlarda birikir.
- Üreticinin yanıcı soğutucu akışkanlar için onayladığı geri kazanım cihazlarını, vakum pompalarını ve aletleri kullanın.
- Lehimlemeden önce soğutucu akışkanı boşaltın ve sistemi azotla süpürün. Yanıcı soğutucu akışkan içeren bir sistemde asla lehim yapmayın.
- Yangın söndürücüyü el altında bulundurun.
- Sistemi soğutucu akışkan ve miktarıyla etiketleyin ve gaz tüplerinin depolanması ve taşınmasına ilişkin kurallara uyun.
Kendiniz hesaplayın
Bu makaledeki terimler
Kaynaklar
- EN 378-1:2016+A1:2020 – Part 1: Basic requirements, definitions, classification and selection criteria
- Danfoss – IEC 60335-2-89: flammable refrigerant charge limit change (FAQ)
- International Institute of Refrigeration – Adoption of long-awaited standard for flammable refrigerants
- Directive 2014/34/EU (ATEX equipment) – EUR-Lex
- Directive 1999/92/EC (ATEX workplaces) – EUR-Lex