Fińskie przepisy o czynnikach chłodniczych: uprawnienia Tukes, rozporządzenie 1063/2025 i nadzór

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, prawo fińskie je uzupełnia

Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się w Finlandii bezpośrednio od 11 marca 2024 r. ^[1]. Wymagania dotyczące kontroli szczelności, dokumentacji, systemów wykrywania wycieków, zakazów serwisowych i zakazów nowych produktów wynikają więc z rozporządzenia unijnego.

Fińską podstawą jest ympäristönsuojelulaki (ustawa o ochronie środowiska, 527/2014). Jej rozdział 17 dotyczy substancji zubożających warstwę ozonową, fluorowanych gazów cieplarnianych i alternatywnych czynników chłodniczych. Obecne brzmienie rozdział otrzymał ustawą 754/2024 w grudniu 2024 r. ^[2]. Szczegóły zawiera rozporządzenie rządu 1063/2025 w sprawie postępowania z urządzeniami zawierającymi fluorowane gazy cieplarniane, substancje zubożające warstwę ozonową lub alternatywne czynniki chłodnicze ^[3]. Zastępuje ono wcześniejsze rozporządzenie o uprawnieniach 766/2016.

Organy

• Syke (Suomen ympäristökeskus, Fiński Instytut Środowiska) jest właściwym organem na podstawie rozporządzeń F-gazowego i ozonowego i publikuje wytyczne nadzorcze dla organów ^[7].
• Tukes (Turvallisuus- ja kemikaalivirasto, Fińska Agencja Bezpieczeństwa i Chemikaliów) przyznaje uprawnienia, prowadzi rejestry uprawnionych osób i przedsiębiorstw oraz nadzoruje przestrzeganie wymagań dotyczących uprawnień ^[4][7].
• Lupa- ja valvontavirasto (Agencja Zezwoleń i Nadzoru), gminne organy ochrony środowiska i zdrowia oraz niektóre inne organy nadzorują przepisy w swoich dziedzinach ^[7].

Starsze wytyczne wskazują jako organy nadzoru centra ELY. Według aktualnych wytycznych Syke tę rolę pełni teraz Lupa- ja valvontavirasto ^[7].

Uprawnienia osób: toimintaoikeus

Kto instaluje, serwisuje, naprawia, kontroluje szczelność urządzeń lub odzyskuje czynnik, musi mieć uprawnienie (toimintaoikeus) wydane przez Tukes. Według nowych przepisów wymagania obejmują nie tylko F-gazy, lecz także dwutlenek węgla i amoniak ^[4][5]. Dla urządzeń stacjonarnych Tukes stosuje następujące klasy ^[4]:

Klasy występują w dwóch wariantach: jeden pozwala pełnić funkcję osoby odpowiedzialnej (vastuuhenkilö), drugi jest dla monterów (np. A1 A). Nowi wnioskodawcy, którzy mają być osobą odpowiedzialną w klasie A1, B lub C, potrzebują modułu kylmäaineen käsittely (postępowanie z czynnikiem chłodniczym) w zawodowych kwalifikacjach z instalacji budowlanych ^[4][5]. Klimatyzacja pojazdów ma własne klasy.

Uprawnienia terminowe i okresy przejściowe

• Tukes uruchomił e-usługę do składania wniosków według nowych przepisów 19 listopada 2025 r. ^[5].
• Uprawnienie do obsługi przyznane na podstawie kursu przypominającego jest ważne przez siedem lat ^[5]. Zgodnie z sekcją 162 Ustawy o ochronie środowiska certyfikat jest ważny przez siedem lat, a wniosek o odnowienie należy złożyć do Tukes na trzy miesiące przed jego wygaśnięciem ^[2].
• Osoby przeszkolone według dawnego rozporządzenia 517/2014 mogły do 30 czerwca 2026 r. ubiegać się o uprawnienia według dawnych przepisów. O dawne klasy Y3, E3 i KU nie można już wnioskować ^[5][6].
• Uprawnienia według dawnych przepisów są ważne do 12 marca 2029 r. Tukes prosi posiadaczy o odbycie kursu odświeżającego i złożenie wniosku o odnowione uprawnienie do 12 grudnia 2028 r. ^[5][6].

Przedsiębiorstwa chłodnicze: kylmälaiteliiketodistus i rejestr

Przedsiębiorstwo wykonujące prace chłodnicze dla innych potrzebuje kylmälaiteliiketodistus (świadectwa przedsiębiorstwa chłodniczego) z Tukes i musi być wpisane do toiminnanharjoittajarekisteri (rejestru podmiotów) prowadzonego przez Tukes ^[6]. Zgłoszenia dokonuje się w e-usłudze Tukes przed rozpoczęciem działalności. Przedsiębiorstwo musi mieć uprawnioną osobę odpowiedzialną, a zmianę osoby odpowiedzialnej należy zgłosić najpóźniej trzy miesiące po zmianie ^[8]. Uprawnienia przedsiębiorstwa są aktualizowane, gdy osoba odpowiedzialna i monterzy odnawiają swoje uprawnienia osobowe ^[8]. Sprawdź w rejestrze Tukes, czy pracownicy mają właściwą klasę do prac zgłoszonych przez przedsiębiorstwo.

Certyfikat instalacji i dziennik serwisowy

Po zainstalowaniu stacjonarnego urządzenia chłodniczego, klimatyzacyjnego lub pompy ciepła, firma musi sporządzić certyfikat instalacji (installationsbevis) i przekazać go, podpisanego przez osobę odpowiedzialną, posiadaczowi urządzenia (sekcja 162 a Ustawy o ochronie środowiska) ^[2]. Sekcja 9 Dekretu 1063/2025 wymaga co najmniej następujących informacji ^[3]:

• lokalizacja, numer seryjny lub inne oznaczenie oraz czynnik chłodniczy z jego klasą bezpieczeństwa, GWP i napełnieniem;
• ustawowy interwał kontroli szczelności;
• protokół próby ciśnieniowej (tam, gdzie przepisy dotyczące urządzeń ciśnieniowych wymagają próby), protokół ewakuacji, protokół badania szczelności i protokół rozruchu;
• imiona i nazwiska oraz numery uprawnień instalatora i osoby odpowiedzialnej, deklaracja firmy, że urządzenie spełnia wymogi rozporządzenia F-gas, oraz podpis osoby odpowiedzialnej.

Dziennik serwisowy wymagany przez Artykuł 7 rozporządzenia UE musi być również prowadzony dla innych urządzeń z co najmniej 500 g alternatywnego czynnika chłodniczego, na przykład CO2, amoniaku lub węglowodorów, z wyjątkiem urządzeń do użytku konsumenckiego lub domowego (sekcja 10 dekretu). Dziennik musi być przechowywany przez co najmniej pięć lat i okazywany organowi nadzorczemu na żądanie ^[3].

Kontrole szczelności zgodnie z rozporządzeniem UE

Interwały kontroli szczelności zależą od ilości czynnika chłodniczego w tonach CO2e oraz od tego, czy zainstalowany jest system wykrywania wycieków ^[1]:

Operator musi prowadzić rejestr kontroli, uzupełnień i odzyskanych ilości ^[1]. Kalkulator GWP przelicza kilogramy na tony CO2e dla twojego czynnika chłodniczego.

Urządzenia ciśnieniowe: rejestracja i inspekcja okresowa

Systemy chłodnicze są również urządzeniami ciśnieniowymi zgodnie z fińską ustawą o urządzeniach ciśnieniowych (lag om tryckbärande anordningar 1144/2016) i dekretem rządowym 1549/2016. Tukes sprawuje nad nimi nadzór ^[9][10].

• Rejestracja: systemy rurociągów nie podlegają rejestracji. Zbiorniki są zwolnione do 1000 bar·l (maksymalne dopuszczalne ciśnienie razy objętość wewnętrzna) dla płynów grupy 1 i do 3000 bar·l dla gazów grupy 2 w temperaturze 120 °C lub niższej. Większe zbiorniki są rejestrowane podczas pierwszej inspekcji okresowej (sekcja 6 dekretu, sekcja 51 ustawy) ^[9][10].
• Okresowa inspekcja zarejestrowanych urządzeń: inspekcja operacyjna co najmniej co cztery lata dla większości urządzeń, inspekcja wewnętrzna co najmniej co osiem lat, jeśli płyn nie powoduje korozji ścianek zbiornika, oraz próba ciśnieniowa przy każdej drugiej inspekcji wewnętrznej (sekcje 57-59 ustawy). Organ inspekcyjny może ustalić krótsze interwały ^[9].
• Monitorowanie: inspekcje wewnętrzne i próby ciśnieniowe urządzeń ciśnieniowych w systemie chłodniczym mogą zostać zastąpione monitorowaniem (bevakning) (sekcja 12 dekretu) ^[10].
• Ustawa została zmieniona ustawą 779/2026 od 1 stycznia 2027 r. Nie sprawdzaliśmy, co to zmienia dla systemów chłodniczych, więc sprawdź 1144/2016 z późniejszymi zmianami na finlex.fi ^[9].

Kary i zmiany w 2026 r.

Ustawa 178/2026 zmieniła sekcję 225 Ustawy o ochronie środowiska, przepis karny za naruszenia rozporządzeń F-gas i ozonowych, i weszła w życie 1 kwietnia 2026 r. Punkt 7 sekcji 225(1) ma zastosowanie dopiero od 1 stycznia 2028 r. ^[2].

Praktyczna lista kontrolna

1. Sprawdź w rejestrze Tukes, czy wszyscy instalatorzy posiadają odpowiednią klasę, zwłaszcza B dla CO2 i C dla amoniaku ^[4].
2. Zaplanuj kursy przypominające na długo przed 12 grudnia 2028 r. ^[6].
3. Powiadom Tukes o zmianie osoby odpowiedzialnej w ciągu trzech miesięcy ^[8].
4. Przelicz napełnienie na tony CO2e i przestrzegaj interwałów kontroli szczelności zgodnie z rozporządzeniem UE ^[1].
5. Prowadź rejestry dla każdego urządzenia i udostępniaj je organowi nadzorczemu ^[1][7].