Szwedzkie przepisy o czynnikach chłodniczych: rozporządzenie 2016:1128, zgłoszenie i raport roczny

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, szwedzkie je uzupełnia

Rozporządzenie (UE) 2024/573 stosuje się w Szwecji bezpośrednio, bez wdrażania do prawa szwedzkiego ^[7]. Częstotliwości kontroli szczelności, obowiązek dokumentacji, zakazy serwisowe i zakazy nowych produktów wynikają więc z rozporządzenia unijnego. Szwedzkie rozporządzenie (2016:1128) o fluorowanych gazach cieplarnianych dodaje to, co rozporządzenie unijne pozostawia państwom członkowskim: zgłoszenie, sprawozdawczość wobec organu nadzoru i wskazanie właściwego organu ^[1]. Rozporządzenie 2016:1128 zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie (2007:846).

Szwedzka Agencja Ochrony Środowiska (Naturvårdsverket) zaproponowała, jak dostosować szwedzkie rozporządzenia do nowego rozporządzenia unijnego, i prace trwają. W okresie przejściowym obowiązują wymagania dotyczące raportu rocznego z obecnego rozporządzenia 2016:1128 ^[4].

Zgłoszenie przed instalacją

Kto jest lub będzie operatorem stacjonarnego urządzenia chłodniczego, klimatyzacyjnego lub pompy ciepła zawierającego 14 ton ekwiwalentu CO2 lub więcej, musi zgłosić instalację lub przebudowę organowi nadzoru przed rozpoczęciem prac ^[1][3]. Organem nadzoru jest zwykle gminna komisja ds. środowiska lub środowiska i zdrowia ^[2]. Wiele gmin udostępnia e-usługi lub formularze zgłoszeniowe.

Próg 14 ton CO2e odpowiada różnym ilościom w zależności od GWP czynnika:

Zawsze licz z rzeczywistym napełnieniem i rzeczywistym czynnikiem instalacji. Kalkulator GWP przelicza ilość i pokazuje, jakie wymagania jej dotyczą.

Raport roczny

Operator musi przedłożyć sprawozdanie organowi nadzorczemu do 31 marca każdego roku, jeśli w dowolnym momencie poprzedniego roku kalendarzowego instalacja operatora posiadała łącznie 14 ton CO2e lub więcej (sekcja 15) ^[1][3][8]. Limit liczony jest od sumy wszystkich jednostek chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła operatora używanych w tej samej działalności, a nie jednostka po jednostce. Sekcja 4 definiuje taką instalację w ten sposób, a sprawozdanie obejmuje również instalacje na statkach i sprzęcie mobilnym, które podlegają kontroli szczelności. Zgłoszenie przed instalacją dotyczy natomiast jednostek o wielkości 14 ton CO2e lub więcej (sekcja 14). Żaden z tych obowiązków nie dotyczy sprzętu do użytku nieprofesjonalnego (sekcja 35) ani sprzętu używanego wyłącznie do badań, szkoleń i rozwoju w chłodnictwie i ogrzewnictwie (sekcja 43) ^[8]. W języku szwedzkim sprawozdanie często nazywane jest kontrollrapport. Opiera się ono na ewidencji i pokazuje m.in. jakie jednostki istnieją, ilość i rodzaj czynnika chłodniczego, kiedy przeprowadzono kontrole i jakie wycieki naprawiono. Naturvårdsverket publikuje wytyczne dotyczące tego, co musi zawierać sprawozdanie ^[3].

Za złożenie raportu odpowiada operator, a nie firma serwisowa. W praktyce dane często zbiera firma serwisowa.

Certyfikacja w Szwecji

Osoby pracujące przy obiegu czynnika chłodniczego muszą posiadać certyfikat personalny, a firmy wykonujące prace dla innych muszą posiadać certyfikat firmy. Certyfikaty są wydawane przez jednostki certyfikujące akredytowane przez Swedac, na przykład INCERT ^[2]. Minimalne wymagania dla certyfikatów są takie same w całej UE i są określone w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2024/2215. Szwedzkie przepisy dodają limity czasowe: certyfikat firmy nie może być starszy niż pięć lat (sekcja 27), a certyfikat personalny nie może opierać się na egzaminie teoretycznym starszym niż pięć lat (sekcja 28). Certyfikat musi pochodzić od jednostki, która jest akredytowana i zgłosiła swoją działalność do Naturvårdsverket (sekcja 22) ^[8]. Tekst rozporządzenia nadal odnosi się do dawnego rozporządzenia (UE) nr 517/2014 i dawnego rozporządzenia certyfikacyjnego (UE) 2015/2067 (sekcja 2), więc sprawdź aktualne brzmienie.

W czerwcu 2026 r. rząd skierował do konsultacji memorandum o certyfikatach i zaświadczeniach na podstawie unijnego rozporządzenia o fluorowanych gazach cieplarnianych. Proponuje ono m.in., aby w niektórych obszarach jednostki certyfikujące były zatwierdzane przez Naturvårdsverket zamiast akredytowane. Konsultacje zakończyły się 28 września 2026 r. ^[6]. Zanim oprzesz się na szczegółach, sprawdź, co zdecydowano.

Kontrola szczelności podczas prac przy systemie

Zgodnie z sekcją 10, każdy, kto instaluje lub modernizuje system chłodniczy, lub wykonuje przy nim inne prace, musi upewnić się, że w związku z pracami przeprowadzono kontrolę szczelności. Jest to dodatek do okresowych kontroli wynikających z rozporządzenia UE. Nie dotyczy to stacjonarnych hermetycznie zamkniętych urządzeń o napełnieniu poniżej 5 ton CO2e. Kontrola musi być wykonana przez osobę z certyfikatem personalnym (sekcja 16) ^[8].

Nadzór i opłaty sankcyjne

Komitet miejski sprawuje nadzór i może żądać informacji, przeprowadzać inspekcje oraz nakazać operatorowi usunięcie braków. Za niektóre naruszenia, na przykład niezłożenie zgłoszenia lub sprawozdania w terminie lub niewykonanie kontroli szczelności, nakładana jest środowiskowa opłata sankcyjna. Opłata jest pobierana nawet jeśli naruszenie nie było celowe ^[5]. Poważniejsze naruszenia mogą prowadzić do kar zgodnie z Kodeksem Środowiskowym.

Urządzenia ciśnieniowe w pracy (AFS 2023:11)

Niezależnie od przepisów F-gazowych, rozporządzenie szwedzkiego Urzędu ds. Środowiska Pracy AFS 2023:11 nakłada obowiązki na pracodawców używających urządzeń ciśnieniowych. Zbiorniki i rury są przypisywane do klasy A lub B w zależności od ciśnienia, przy którym otwiera się urządzenie zabezpieczające (rozdział 9, sekcja 28) ^[8]. Limity istotne w chłodnictwie:

• Zbiorniki z gazem palnym w grupie 1a (np. propan, R32) i objętości powyżej 1 litra: klasa B powyżej 50 bar·litrów, klasa A powyżej 1000 bar·litrów (sekcja 32, tabela 3).
• Zbiorniki z gazem w grupie 2a (np. HFC i CO2): klasa A powyżej 1000 bar·litrów. Zbiornik w systemie chłodniczym lub pompie ciepła z gazem grupy 2a, który w przeciwnym razie byłby klasą B, nie jest w ogóle klasyfikowany.
• Rury są klasyfikowane według ciśnienia razy DN (sekcja 33, tabele 5 i 6). Dla gazu grupy 1a rury od DN 25 wzwyż mogą być klasy B lub A.

Urządzenie klasy A lub B nie może być pod ciśnieniem, dopóki jednostka inspekcyjna nie przeprowadzi kontroli wstępnej (rozdział 10, sekcje 7 i 9). Złamanie tego przepisu prowadzi do opłaty sankcyjnej od 15 000 do 300 000 SEK (sekcja 8). Kontrola okresowa to test funkcjonalny (driftprov) przeprowadzany przez jednostkę inspekcyjną, a dla zbiorników w systemie chłodniczym lub pompie ciepła podstawowy interwał wynosi jeden rok (rozdział 10, sekcja 10 i załącznik 7, tabela 12). Zbiorniki z czynnikiem chłodniczym, który nie powoduje korozji materiału ciśnieniowego, są zwolnione z kontroli wewnętrznej i zewnętrznej (rozdział 10, sekcja 5). Sprawdź aktualny tekst AFS 2023:11 dla swojego przypadku.

Pojęcia, które zniknęły

Osoby pracujące w branży od dawna pamiętają wyrażenia takie jak okresowa kontrola przez akredytowaną jednostkę inspekcyjną, kontrola instalacji z ponad 3 kg i stałe limity w kilogramach. Pochodzą one ze starszych szwedzkich przepisów dotyczących kontroli F-gazów. Dziś progi wyrażane są w tonach CO2e zgodnie z rozporządzeniem UE, kontrole szczelności przeprowadzane są przez certyfikowane osoby i firmy, a interwały zależą od ilości i od tego, czy zainstalowany jest system wykrywania wycieków. Dotyczy to tylko kontroli F-gazów: zbiorniki ciśnieniowe nadal są kontrolowane zgodnie z AFS 2023:11, patrz sekcja powyżej.