Finland: regels voor koudemiddelen – Tukes-bevoegdheden, besluit 1063/2025 en toezicht

De EU-verordening geldt rechtstreeks, de Finse wet vult aan

EU-verordening (EU) 2024/573 over gefluoreerde broeikasgassen geldt in Finland sinds 11 maart 2024 rechtstreeks ^[1]. De eisen voor lekcontrole, registratie, lekdetectiesystemen, onderhoudsverboden en verboden op nieuwe producten komen dus uit de EU-verordening.

De Finse basis is de ympäristönsuojelulaki (milieubeschermingswet, 527/2014). Hoofdstuk 17 daarvan gaat over ozonafbrekende stoffen, gefluoreerde broeikasgassen en alternatieve koudemiddelen. Het hoofdstuk kreeg zijn huidige vorm door wet 754/2024 in december 2024 ^[2]. De details staan in regeringsbesluit 1063/2025 over het omgaan met apparatuur die gefluoreerde broeikasgassen, ozonafbrekende stoffen of alternatieve koudemiddelen bevat ^[3]. Het vervangt het eerdere bevoegdhedenbesluit 766/2016.

Instanties

• Syke (Suomen ympäristökeskus, het Finse milieu-instituut) is de bevoegde instantie volgens de F-gas- en ozonverordeningen en publiceert toezichtsleidraden voor de autoriteiten ^[7].
• Tukes (Turvallisuus- ja kemikaalivirasto, het Finse agentschap voor veiligheid en chemicaliën) verleent bevoegdheden, houdt de registers van gekwalificeerde personen en bedrijven bij en houdt toezicht op de naleving van de bevoegdheidseisen ^[4][7].
• Het Lupa- ja valvontavirasto (vergunnings- en toezichtsagentschap), de gemeentelijke diensten voor milieu- en gezondheidsbescherming en enkele andere instanties houden toezicht op de regels binnen hun eigen terrein ^[7].

Oudere leidraden noemen de ELY-centra als toezichthouders. Volgens de huidige leidraad van Syke heeft het Lupa- ja valvontavirasto die rol overgenomen ^[7].

Bevoegdheden voor personen: toimintaoikeus

Wie apparatuur installeert, onderhoudt, repareert, op lekkage controleert of er koudemiddel uit terugwint, moet een bevoegdheid (toimintaoikeus) van Tukes hebben. Volgens de nieuwe regels gelden de eisen niet alleen voor F-gassen maar ook voor kooldioxide en ammoniak ^[4][5]. Tukes hanteert deze klassen voor stationaire apparatuur ^[4]:

De klassen bestaan in twee varianten: een die de houder toestaat als verantwoordelijke persoon (vastuuhenkilö) op te treden en een voor monteurs (bijvoorbeeld A1 A). Nieuwe aanvragers die in klasse A1, B of C verantwoordelijke persoon worden, hebben de kwalificatie-eenheid kylmäaineen käsittely (omgaan met koudemiddelen) van de beroepskwalificatie installatietechniek nodig ^[4][5]. Voor airco in voertuigen gelden eigen klassen.

Tijdelijke bevoegdheden en overgangsperioden

• Tukes opende op 19 november 2025 de e-dienst voor aanvragen volgens de nieuwe regels ^[5].
• Een gebruiksrecht verleend op basis van een opfriscursus is zeven jaar geldig ^[5]. Onder sectie 162 van de Wet Milieubescherming is het certificaat zeven jaar geldig en moet de aanvraag voor verlenging drie maanden voor het verstrijken ervan bij Tukes worden ingediend ^[2].
• Wie volgens de oude Verordening 517/2014 is opgeleid, kon tot 30 juni 2026 bevoegdheden volgens de oude regels aanvragen. De oude klassen Y3, E3 en KU kunnen niet meer worden aangevraagd ^[5][6].
• Bevoegdheden volgens de oude regels zijn geldig tot 12 maart 2029. Tukes vraagt houders een opfriscursus te volgen en de vernieuwde bevoegdheid uiterlijk 12 december 2028 aan te vragen ^[5][6].

Koeltechnische bedrijven: kylmälaiteliiketodistus en register

Een bedrijf dat koeltechnisch werk voor anderen uitvoert, heeft een kylmälaiteliiketodistus (bedrijfscertificaat voor koelapparatuur) van Tukes nodig en moet zijn ingeschreven in het toiminnanharjoittajarekisteri (register van bedrijven) van Tukes ^[6]. De melding wordt vóór de start van de activiteiten gedaan via de e-dienst van Tukes. Het bedrijf moet een gekwalificeerde verantwoordelijke persoon hebben, en een wisseling van verantwoordelijke persoon moet uiterlijk drie maanden na de wisseling worden gemeld ^[8]. De bevoegdheden van het bedrijf worden bijgewerkt wanneer de verantwoordelijke persoon en de monteurs hun persoonlijke bevoegdheden vernieuwen ^[8]. Controleer in het register van Tukes of de mensen de juiste klasse hebben voor het werk dat het bedrijf meldt.

Installatiecertificaat en servicelogboek

Na het installeren van stationaire koel-, airconditioning- of warmtepompapparatuur moet het bedrijf een installatiecertificaat (installationsbevis) opstellen en dit, ondertekend door de verantwoordelijke persoon, overhandigen aan de houder van de apparatuur (sectie 162 a van de Wet Milieubescherming) ^[2]. Sectie 9 van Besluit 1063/2025 vereist ten minste het volgende ^[3]:

• de locatie, het serienummer of andere identificatie, en het koudemiddel met zijn veiligheidsklasse, GWP en vulling;
• het wettelijke interval voor lekcontroles;
• het druktestrecord (waar de regels voor drukapparatuur een test vereisen), het evacuatierecord, het dichtheidstestrecord en het testdraairecord;
• de namen en vergunningnummers van de installateur en de verantwoordelijke persoon, de verklaring van het bedrijf dat de apparatuur voldoet aan de F-gasverordening, en de handtekening van de verantwoordelijke persoon.

Het servicelogboek vereist door Artikel 7 van de EU-verordening moet ook worden bijgehouden voor andere apparatuur met ten minste 500 g alternatief koudemiddel, bijvoorbeeld CO2, ammoniak of koolwaterstoffen, behalve apparatuur voor consumenten- of huishoudelijk gebruik (sectie 10 van het besluit). Het logboek moet ten minste vijf jaar worden bewaard en op verzoek aan de toezichthoudende autoriteit worden getoond ^[3].

Lekcontroles onder de EU-verordening

De intervallen voor lekcontroles zijn afhankelijk van de hoeveelheid koudemiddel in tonnen CO2e en of er een lekdetectiesysteem is geïnstalleerd ^[1]:

De operator moet een logboek bijhouden van controles, bijvullingen en teruggewonnen hoeveelheden ^[1]. De GWP-calculator rekent kilogrammen om naar tonnen CO2e voor uw koudemiddel.

Drukapparatuur: registratie en periodieke inspectie

Koelsystemen zijn ook drukapparatuur onder de Finse wet op drukapparatuur (lag om tryckbärande anordningar 1144/2016) en Regeringsbesluit 1549/2016. Tukes houdt hier toezicht op ^[9][10].

• Registratie: leidingsystemen worden niet geregistreerd. Vaten zijn vrijgesteld tot 1.000 bar·l (maximaal toelaatbare druk maal intern volume) voor vloeistoffen van groep 1 en tot 3.000 bar·l voor gassen van groep 2 bij 120 °C of lager. Grotere vaten worden geregistreerd bij de eerste periodieke inspectie (sectie 6 van het besluit, sectie 51 van de wet) ^[9][10].
• Periodieke inspectie van geregistreerde apparatuur: een operationele inspectie ten minste elke vier jaar voor de meeste apparatuur, een interne inspectie ten minste elke acht jaar waar de vloeistof de vatwand niet aantast, en een druktest bij elke tweede interne inspectie (secties 57-59 van de wet). De inspectie-instantie kan kortere intervallen instellen ^[9].
• Monitoring: interne inspecties en druktesten van drukapparatuur in een koelsysteem kunnen worden vervangen door monitoring (bevakning) (sectie 12 van het besluit) ^[10].
• De wet is gewijzigd door Wet 779/2026 vanaf 1 januari 2027. We hebben niet gecontroleerd wat dit verandert voor koelsystemen, dus controleer 1144/2016 zoals gewijzigd op finlex.fi ^[9].

Sancties en wijzigingen in 2026

Wet 178/2026 wijzigde sectie 225 van de Wet Milieubescherming, de sanctiebepaling voor inbreuken op de F-gas- en ozonverordeningen, en trad in werking op 1 april 2026. Punt 7 van sectie 225(1) is pas van toepassing vanaf 1 januari 2028 ^[2].

Praktische checklist

1. Controleer in het Tukes-register of alle installateurs de juiste klasse hebben, vooral B voor CO2 en C voor ammoniak ^[4].
2. Plan opfriscursussen ruim vóór 12 december 2028 ^[6].
3. Meld een wijziging van verantwoordelijke persoon binnen drie maanden bij Tukes ^[8].
4. Reken de vulling om naar tonnen CO2e en volg de intervallen voor lekcontroles van de EU-verordening ^[1].
5. Houd records per eenheid bij en houd deze beschikbaar voor de toezichthoudende autoriteit ^[1][7].