Australia i Nowa Zelandia: redukcja HFC, licencja na pracę z czynnikami i AS/NZS 5149

Australia: ustawa i redukcja

W Australii czynniki chłodnicze reguluje Ozone Protection and Synthetic Greenhouse Gas Management Act 1989 wraz z przepisami wykonawczymi. Ustawa obejmuje zarówno substancje zubożające ozon, jak i syntetyczne gazy cieplarniane, czyli HFC ^[1][2]. Redukcja HFC rozpoczęła się 1 stycznia 2018 r. i odbywa się za pomocą kwot importowych. Kwoty maleją etapami, aż import w 2036 r. wyniesie 15 % poziomu bazowego. Poziom bazowy oblicza się ze średniego importu HFC w latach 2011–2013 plus części importu HCFC ^[1].

Australia nie produkuje HFC, dlatego kwoty importowe kontrolują całą podaż. Kwoty wpływają na cenę i z czasem czynią czynniki chłodnicze o niskim GWP oraz naturalne czynniki chłodnicze bardziej atrakcyjnymi. Kwoty obejmują wyłącznie HFC luzem; czynnik chłodniczy w fabrycznie napełnionym sprzęcie nie jest wliczany. Kwoty są przydzielane na okresy dwuletnie. Na lata 2026–27 95% kwoty trafia do dotychczasowych importerów proporcjonalnie do ich importu w latach 2023–24, a 5% jest otwarte dla innych (decyzja F2025L00848). Krajowa Agencja Ochrony Środowiska (Environment Protection Agency) działa od 1 lipca 2026 r., a HFC znajdują się w planie pracy standardu zarządzania środowiskowego chemikaliami przemysłowymi (IChEMS) na lata 2026–27.

Licencje i zezwolenia handlowe

System licencji jest prowadzony przez Australian Refrigeration Council (ARC), powołaną przez rząd w 2005 r. ^[2][3]. Zgodnie z przepisami, dyrektor generalny National Environmental Protection Agency (NEPA) przyznaje licencje i kwoty oraz powołuje rady branżowe RAC (reg. 120) ^[8][10]. Istnieją dwa główne typy:

• Refrigerant Handling Licence (RHL): dla osób pracujących przy urządzeniach chłodniczych i klimatyzacyjnych z czynnikami objętymi przepisami. Licencja potwierdza, że dana osoba ma przeszkolenie odpowiednie do pracy, której dotyczy.
• Refrigerant Trading Authorisation (RTA): dla firm i osób, które kupują, przechowują, sprzedają lub utylizują takie czynniki. Tylko posiadacze zezwolenia mogą kupować czynnik luzem.

Przepisy (reg. 131, Tabela 131) definiują cztery licencje na obsługę czynników chłodniczych, oprócz licencji ograniczonej (reg. 133) oraz licencji dla praktykantów pracujących pod nadzorem (reg. 134) ^[8]:

Zgodnie z reg. 135(1) każdy posiadacz licencji musi ^[8]:

• używać wyłącznie zbiorników wielokrotnego napełniania na czynniki chłodnicze,
• nie angażować się w zabronione napełnianie czynnikami chłodniczymi (patrz poniżej),
• przekazywać odzyskany czynnik chłodniczy posiadaczowi autoryzacji obrotu czynnikami chłodniczymi lub do zakładu utylizacji czynników chłodniczych (z wyjątkiem halonów),
• umieszczać numer licencji na fakturach, paragonach i ofertach, jeśli nie jest zatrudniony przez posiadacza RTA.

Posiadacze licencji i autoryzacji muszą przestrzegać kodeksu postępowania w zakresie obsługi czynników chłodniczych. Nowe wydania kodeksów dla Australii i Nowej Zelandii (część 1 i część 2, wydanie 2025) obowiązują od 20 lutego 2025 r.; są one wymienione jako standardy licencyjne w punktach 23–24 sekcji 6 Qualifications and Standards Determination 2024 ^[9]. Przestrzeganie ich jest obowiązkowe dla każdego, kto posiada licencję lub autoryzację za pośrednictwem ARC ^[3]. Kodeksy opisują między innymi, jak unikać emisji, odzyskiwać czynnik chłodniczy, sprawdzać szczelność i dokumentować pracę.

Australia: emisje, odzysk i bezpieczeństwo

Zabrania się uwalniania czynników chłodniczych objętych przepisami, z wyjątkiem niewielkich ilości, których nie da się uniknąć podczas prawidłowej pracy. Czynnik chłodniczy usunięty z systemu musi zostać odzyskany i przekazany do recyklingu lub zniszczenia. Branżowy program odbioru przyjmuje zużyty czynnik chłodniczy ^[2].

Przepisy 2AAA i 111A zabraniają zabronionego napełniania czynnikami chłodniczymi. Urządzenia zaprojektowane do pracy z jednym czynnikiem chłodniczym, jak wskazano na tabliczce znamionowej lub w instrukcji producenta, nie mogą być napełniane innym HCFC lub HFC, jeśli czynnik projektowy nie jest substancją kontrolowaną lub jeśli nowy czynnik ma wyższy GWP niż czynnik projektowy. W praktyce urządzenia zaprojektowane dla R290, R600a lub CO2 nie mogą być napełniane HFC, a jednostka HFC nie może być napełniana HFC o wyższym GWP. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy urządzenie jest niezbędne dla zdrowia lub bezpieczeństwa publicznego i nie ma dostępnej odpowiedniej alternatywy (reg. 2AAA(4)). Jest to wykroczenie podlegające surowej odpowiedzialności (50 jednostek kary) oraz przepis o karze cywilnej (60 jednostek kary) ^[8].

Bezpieczeństwo w systemach chłodniczych reguluje seria AS/NZS 5149, części 1–4, która opiera się na ISO 5149. Określa ona klasy bezpieczeństwa, maksymalną ilość czynnika chłodniczego na pomieszczenie, wymagania dla maszynowni oraz próby ciśnieniowe. Urządzenia fabryczne są objęte normami produktowymi z serii AS/NZS 60335. Stany mają własne zasady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz gazów, a w przypadku palnych czynników chłodniczych, takich jak węglowodory, stan może wymagać dodatkowych kwalifikacji. Sprawdź zasady obowiązujące w stanie, w którym pracujesz.

Zgodnie z modelowymi przepisami Work Health and Safety Regulations 2011 (wersja federalna), załącznik 5, projekt urządzeń ciśnieniowych w klasach zagrożenia A–D zgodnie z AS 4343:2014 musi zostać zarejestrowany, a sam zbiornik ciśnieniowy musi być zarejestrowany w klasach zagrożenia A–C, z wyjątkiem zbiorników produkowanych seryjnie i butli gazowych. Projekt rurociągów ciśnieniowych nie znajduje się na liście projektów. Stany mają własne wersje przepisów, których nie sprawdzaliśmy ^[11].

Australia: zakaz importu klimatyzacji o wysokim GWP

Oprócz kwot na masowy import czynników chłodniczych, Australia zakazuje importu i produkcji niektórych urządzeń klimatyzacyjnych zaprojektowanych dla czynników chłodniczych o GWP powyżej 750 ^[6]. Zakazy obejmują urządzenia zawierające nie więcej niż 2,6 kg czynnika chłodniczego, które są przeznaczone do chłodzenia lub ogrzewania pomieszczeń dla ludzi. Dotyczą one również jednostek importowanych bez czynnika chłodniczego. Urządzenia już zaimportowane lub wyprodukowane przed tą datą mogą być sprzedawane ^[6]. R410A (GWP 2088) jest objęty zakazem, podczas gdy R32 (GWP 675) i R290 są dozwolone.

• Od 1 lipca 2024 r.: jednostki zewnętrzne dla systemów typu single-split z jedną jednostką wewnętrzną, jednostki przenośne oraz jednostki okienne lub ścienne.
• Od 1 lipca 2025 r.: jednostki zewnętrzne dla systemów multi-split z kilkoma jednostkami wewnętrznymi, w tym systemy VRF.
• Definicje w reg. 2 obejmują tylko jednostkę zewnętrzną systemu split, jednostki przenośne oraz pojedyncze jednostki ścienne lub okienne, które są przeznaczone głównie do chłodzenia lub ogrzewania stacjonarnej przestrzeni dla komfortu ludzi, więc chłodzenie pojazdów i centrów danych nie jest nimi objęte. Systemy kanałowe nie są wymienione w tekście rozporządzenia; wytyczne organu wskazują, że są one zwolnione ^[6][8]. Potwierdź to w NEPA lub DCCEEW dla konkretnej jednostki. Licencje na sprzęt mogą być również przyznawane do celów medycznych, obronnych, bezpieczeństwa i podobnych (reg. 3DA(2)) ^[8].

Nowa Zelandia: zezwolenia na import HFC

Nowa Zelandia ratyfikowała poprawkę z Kigali i wprowadziła stopniowe wycofywanie poprzez Ozone Layer Protection Act 1996 oraz Ozone Layer Protection Regulations 1996 ^[4][5]. Od 1 stycznia 2020 r. masowe HFC mogą być importowane tylko za zezwoleniem Environmental Protection Authority (EPA). Zezwolenia są wydawane w malejących ilościach w czasie, liczonych w tonach ekwiwalentu CO2 ^[5]. Do 80% dozwolonej ilości jest przydzielane poprzednim importerom, a co najmniej 20% jest przydzielane poprzez specjalne zezwolenia. Istnieją również zezwolenia na import odzyskanych HFC ^[5].

Zgodnie z Climate Change Response Act 2002 przestępstwem jest świadome uwalnianie syntetycznych gazów cieplarnianych podczas pracy przy urządzeniach chłodniczych. Od 2020 r. syntetyczne czynniki chłodnicze zostały uznane za produkty priorytetowe z wymogami odpowiedzialności producenta ^[4]. Podobnie jak w Australii, wymagania bezpieczeństwa dla systemów chłodniczych znajdują się w AS/NZS 5149.

Punkty do rozważenia

• W Australii: sprawdź, czy zarówno technik (RHL), jak i firma (RTA) posiadają ważne dokumenty z ARC przed zakupem lub obsługą czynnika chłodniczego.
• Przestrzegaj kodeksu postępowania z 2025 r. Jest to warunek posiadania licencji.
• W Nowej Zelandii: spodziewaj się, że HFC o wysokim GWP staną się droższe w miarę ograniczania zezwoleń na import.
• Dla nowych systemów: wybierz czynnik chłodniczy o niskim GWP i sprawdź limity napełnienia zgodnie z AS/NZS 5149.