Dania: przepisy o czynnikach chłodniczych – zakaz HFC, podatek od HFC i certyfikacja KMO

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, duńskie idzie dalej

Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się w Danii bezpośrednio ^[1]. Z niego wynikają wymagania dotyczące kontroli szczelności, dokumentacji i odzysku oraz unijne zakazy nowych produktów i serwisowania. Kontrola szczelności jest wymagana dla instalacji o 5 t CO2e lub więcej, a dla układów hermetycznie zamkniętych od 10 t CO2e ^[1][3].

Dania od dawna ma własne, surowsze przepisy: Bekendtgørelse om regulering af visse industrielle drivhusgasser (rozporządzenie wykonawcze regulujące niektóre przemysłowe gazy cieplarniane), obecnie BEK nr 1511 z 1 grudnia 2025 r. ^[2]. Zastąpiło ono BEK nr 1013 z 13 maja 2021 r. Właściwym organem jest Miljøstyrelsen (duńska Agencja Ochrony Środowiska) ^[3].

Zasada podstawowa: HFC są zakazane

Rozporządzenie obejmuje HFC, PFC i SF6, zarówno jako czyste substancje, jak i w mieszaninach. Przywóz, sprzedaż i stosowanie są co do zasady zakazane. To, co jest dozwolone, wymieniono jako wyjątki w załącznikach do rozporządzenia ^[2][3]. HFO (hydrofluoroolefiny) są wyłączone z rozporządzenia ^[2][4].

Dla nowych instalacji chłodniczych i pomp ciepła wyjątki obejmują m.in. ^[2][3]:

Limit 5 t CO2e odpowiada np. około 1,3 kg R404A, 2,4 kg R410A, 3,5 kg R134a i 7,4 kg R32. Zawsze licz z rzeczywistym czynnikiem i rzeczywistym napełnieniem instalacji, np. za pomocą kalkulatora GWP.

Miljøstyrelsen stwierdza, że systemy odzysku ciepła zainstalowane w celu spełnienia przepisów budowlanych (bygningsreglementet) są objęte zwolnieniem z limitu 50 kg ^[4]. Serwisowanie istniejących systemów chłodniczych i pomp ciepła jest również zwolnione ^[3]. Załącznik 1 wyłącza również m.in. chłodziarki do szczepionek, mobilne systemy chłodnicze, klimatyzację w pojazdach i samolotach, zamrażarki niskotemperaturowe poniżej −50 °C, sprzęt laboratoryjny, stanowiska testowe dla urządzeń chłodniczych, towary wojskowe oraz towary do użytku na statkach ^[2]. Zgodnie z sekcją 5(4)–(5), towary nabyte z naruszeniem rozporządzenia F-gas mogą zostać skonfiskowane, zajęte lub wycofane z rynku, a poważne lub powtarzające się naruszenie może prowadzić do tymczasowego zakazu ^[2].

Jeśli potrzeba więcej HFC, niż pozwalają wyjątki, można wystąpić do Miljøstyrelsen o dyspensę. Może ona zostać udzielona, gdy brak alternatyw, alternatyw nie da się zastosować, są nadmiernie drogie lub powodują większą emisję gazów cieplarnianych. Wniosek musi m.in. przedstawiać koszty zarówno rozwiązania z F-gazem, jak i alternatyw ^[3].

Naruszenie rozporządzenia może skutkować grzywną, a w poważniejszych przypadkach karą pozbawienia wolności do dwóch lat ^[2].

Podatek od HFC

HFC, PFC i SF6 są opodatkowane na podstawie cfc-afgiftsloven (ustawa o podatku od substancji zubożających warstwę ozonową i niektórych przemysłowych gazów cieplarnianych), obecnie LBK nr 387 z 3 kwietnia 2025 r. ^[6]. Przedsiębiorstwa, które zawodowo produkują lub przywożą substancje podlegające opodatkowaniu, muszą zarejestrować się w urzędzie skarbowym ^[6].

Stawki są takie same w 2025 i 2026 r. ^[7]:

Stawki zależą od GWP czynnika. Pełną tabelę publikuje duńskie Ministerstwo Podatków (Skatteministeriet) ^[7].

Certyfikacja: KMO

Kølebranchens Miljøordning (KMO) (program środowiskowy branży chłodniczej) zatwierdza osoby i przedsiębiorstwa pracujące z czynnikami chłodniczymi. Podstawą są rozporządzenie UE 2024/573, rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215 oraz duńskie rozporządzenia, w tym BEK nr 498 z 22 maja 2024 r. duńskiej inspekcji pracy o użytkowaniu urządzeń ciśnieniowych ^[8].

• A1: F-gazy i palne czynniki chłodnicze w dowolnej ilości w instalacjach stacjonarnych ^[8].
• A2: F-gazy do 3 kg i palne czynniki chłodnicze do 1 kg ^[8].
• B: CO2 (R744) ^[8].
• C: amoniak (R717) ^[8].

Zatwierdzenia osobowe według nowych przepisów są zwykle ważne siedem lat. Potem wymagany jest kurs odświeżający ^[8]. Starych kategorii I i II nie można uzyskać po 28 września 2025 r., a ich posiadacze muszą w okresie przejściowym przejść na A1 lub A2 ^[8]. Zatwierdzenie przedsiębiorstwa zwykle odpowiada najwyższemu certyfikatowi jego pracowników, ale jest ograniczone do instalacji do 5 kg, jeśli przedsiębiorstwo nie ma certyfikatu ISO 9001 ^[8].

Urządzenia ciśnieniowe w systemach chłodniczych: BEK 498/2024

Rozporządzenie Urzędu Środowiska Pracy BEK nr 498 z 22 maja 2024 r. w sprawie użytkowania urządzeń ciśnieniowych zawiera specjalny załącznik 7 dla systemów chłodniczych i pomp ciepła ^[9]. Główne punkty:

• Inspekcja serwisowa (eftersyn): co najmniej co 24 miesiące dla systemów o napełnieniu powyżej 3 kg i do 5 kg czynnika chłodniczego oraz co najmniej co 12 miesięcy powyżej 5 kg. Jest to dodatek do okresowych badań zbiorników i rurociągów (załącznik 7, punkt 5) ^[9].
• Maszynownia: system o napełnieniu powyżej 25 kg zainstalowany w budynku musi mieć sprężarkę, zbiornik i separator oleju w maszynowni bez stałych stanowisk pracy (punkt 3). Maszynownia pod ziemią może pomieścić maksymalnie 250 kg na niezależny agregat chłodniczy w każdej komórce pożarowej (punkt 4.1) ^[9].
• Kto może wykonywać prace: instalacja, uruchomienie, naprawa, konserwacja, inspekcja i wycofanie z eksploatacji systemów powyżej 5 kg mogą być wykonywane wyłącznie przez sagkyndig virksomhed (wykwalifikowaną firmę) (punkt 6.2). Zgodnie z sekcją 2(2) nr 11 rozporządzenia jest to firma posiadająca system jakości certyfikowany zgodnie z DS/EN ISO 9001:2015 dla danej działalności. Osoby wykonujące pracę muszą posiadać szkolenie i certyfikat (punkt 6.1) ^[9].

Zmiany 2024–2026

• 11 marca 2024 r.: weszło w życie rozporządzenie UE 2024/573 ^[1].
• 28 września 2025 r.: obowiązują nowe certyfikaty zgodnie z 2024/2215, a starych kategorii nie można już uzyskać ^[8].
• 27 października–21 listopada 2025 r.: konsultacje w sprawie zaktualizowanych rozporządzeń dotyczących substancji zubożających warstwę ozonową i przemysłowych gazów cieplarnianych, dostosowanych do nowych przepisów UE. Planowane wejście w życie to 1 stycznia 2026 r. ^[5].
• 1 grudnia 2025 r.: wydano BEK nr 1511, który zastąpił BEK nr 1013 z 2021 r. ^[2].

Praktyczna lista kontrolna

1. Sprawdź, czy system kwalifikuje się do zwolnienia w BEK nr 1511; w przeciwnym razie wymagana jest dyspensa lub naturalny czynnik chłodniczy ^[2][3].
2. Przelicz napełnienie na tony CO2e dla limitu 5 ton oraz dla wymagań UE dotyczących kontroli szczelności ^[1][2].
3. Uwzględnij podatek od HFC w kosztach napełniania i serwisowania ^[7].
4. Upewnij się, że zarówno technik, jak i firma posiadają odpowiedni certyfikat KMO oraz że stare certyfikaty zostały na czas zaktualizowane ^[8].
5. Dla systemów powyżej 5 kg: sprawdź wymóg ISO 9001 dla firmy, 12- lub 24-miesięczną inspekcję serwisową oraz zasady dotyczące maszynowni w BEK 498/2024 ^[8][9].