Polskie przepisy o czynnikach chłodniczych: ustawa F-gazowa, rejestr CRO i certyfikacja UDT
Co obowiązuje w Polsce oprócz unijnego rozporządzenia F-gazowego: ustawa F-gazowa z 2015 r., karty urządzeń w CRO, certyfikaty UDT, roczne sprawozdania do BDS i oczekiwana nowa ustawa.
Najważniejsze
- Rozporządzenie UE 2024/573 stosuje się bezpośrednio w Polsce. Uzupełnia je polska Ustawa o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych z dnia 15 maja 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 881, tekst jednolity Dz.U. 2020 poz. 2065, znowelizowana ustawą Dz.U. 2025 poz. 1863 z dnia 13 stycznia 2026 r., treść niezweryfikowana) [1][2].
- Operator musi założyć w rejestrze CRO elektroniczną Kartę Urządzenia dla instalacji zawierających co najmniej 5 t CO2e F-gazu, w ciągu 15 dni roboczych od dostarczenia urządzenia [2][4].
- Czynności przy czynniku musi wpisać do karty osoba z certyfikatem UDT, w ciągu 15 dni roboczych od wykonania czynności [2].
- Urząd Dozoru Technicznego (UDT) wydaje zarówno certyfikaty dla personelu, jak i dla przedsiębiorców. UDT kontroluje przedsiębiorstwa co najmniej raz na siedem lat [5][6].
- Przedsiębiorstwa postępujące z F-gazami składają do 28 lutego roczne sprawozdanie za poprzedni rok do Bazy Danych Sprawozdań (BDS) [7].
- Nowa polska ustawa dostosowana do 2024/573 i nowe zasady certyfikacji nie zostały przyjęte do maja 2026 r. [8].
Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, polska ustawa je uzupełnia
Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się w Polsce bezpośrednio od 11 marca 2024 r. [1][3]. Z niego wynikają wymagania dotyczące kontroli szczelności, dokumentacji, odzysku oraz unijne zakazy nowych produktów i serwisowania [1].
Aktem prawnym jest Ustawa o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych z dnia 15 maja 2015 r., Dz.U. 2015 poz. 881. Ostatni tekst jednolity to Dz.U. 2020 poz. 2065 [2]. Ustawa Dz.U. 2025 poz. 1863 wprowadziła zmiany z dniem 13 stycznia 2026 r. Nie zweryfikowaliśmy jej treści, więc przed poleganiem na szczegółach sprawdź aktualne brzmienie w ISAP [2]. Ustawa została napisana pod wcześniejsze rozporządzenia UE i obejmuje certyfikację, rejestr CRO, roczne sprawozdawczość oraz kary [2]. Odpowiednim ministerstwem jest Ministerstwo Klimatu i Środowiska [3][4].
Kontrola szczelności według 2024/573
Kontrola szczelności jest wymagana dla instalacji zawierających 5 t CO2e F-gazu lub więcej, a dla oznakowanych układów hermetycznie zamkniętych od 10 t CO2e [1]. Rozporządzenie obejmuje teraz także HFO i inne gazy z załącznika II, z progami w kg zamiast w tonach CO2e [1][3].
| Napełnienie (HFC itp.) | Częstotliwość bez systemu wykrywania wycieków | Częstotliwość z systemem wykrywania wycieków |
|---|---|---|
| 5 do poniżej 50 t CO2e | 12 miesięcy | 24 miesiące |
| 50 do poniżej 500 t CO2e | 6 miesięcy | 12 miesięcy |
| 500 t CO2e lub więcej | 3 miesiące | 6 miesięcy |
Systemy zawierające 500 ton CO2e lub więcej muszą posiadać system wykrywania wycieków [1]. Po naprawie wycieku system musi zostać ponownie sprawdzony najwcześniej po 24 godzinach pracy i nie później niż miesiąc po naprawie [1].
Próg 5 t CO2e odpowiada np. około 1,3 kg R404A, 2,4 kg R410A, 3,5 kg R134a i 7,4 kg R32. Zawsze licz z rzeczywistym czynnikiem i rzeczywistym napełnieniem instalacji, np. za pomocą kalkulatora GWP.
Karty urządzeń w rejestrze CRO
Polską specyfiką jest Centralny Rejestr Operatorów (CRO). Operator musi założyć Kartę Urządzenia dla stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła zawierających co najmniej 5 t CO2e F-gazu lub co najmniej 3 kg substancji zubożających warstwę ozonową. Karty prowadzi się elektronicznie w CRO [2][4].
- Kartę trzeba założyć w ciągu 15 dni roboczych od dostarczenia urządzenia do miejsca eksploatacji [2].
- Kontrole szczelności, uzupełnienia, odzysk i inne czynności przy obiegu czynnika trzeba wpisać w ciągu 15 dni roboczych od ich wykonania [2].
- Operator musi zapewnić, by wpisów dokonywała osoba z certyfikatem dla personelu [2].
- Operator zakłada konto w CRO formularzem rejestracyjnym. Osoba wypełniająca formularz zostaje administratorem konta [4].
- Rejestr blokuje wpisy z oczywistymi błędami lub niepełnymi danymi [4].
Niedokonanie wpisu do karty w terminie ustawa wymienia jako naruszenie, za które grozi kara pieniężna [2].
Certyfikacja: UDT
Urząd Dozoru Technicznego (UDT) jest jednostką certyfikującą w zakresie F-gazów i substancji zubożających warstwę ozonową [5][6]. Są dwa rodzaje certyfikatów:
- Certyfikat dla personelu: wymagany od każdego, kto wykonuje kontrolę szczelności, odzysk, instalację, naprawę, konserwację lub serwisowanie i likwidację stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła oraz agregatów chłodniczych w samochodach ciężarowych i przyczepach. Zdaje się egzamin w jednostce oceniającej zatwierdzonej przez UDT, a następnie składa wniosek do UDT. Certyfikat nie ma terminu ważności [5].
- Certyfikat dla przedsiębiorców: wymagany od przedsiębiorstw, które instalują, naprawiają, konserwują lub likwidują takie urządzenia. Nie ma terminu ważności, ale UDT kontroluje przedsiębiorstwo co najmniej raz na siedem lat [6].
Certyfikaty dla personelu dzielą się na kategorie I–IV. Kategoria I obejmuje wszystkie czynności, a pozostałe kategorie mają ograniczony zakres, np. tylko kontrolę szczelności [5]. Certyfikaty z innych krajów UE są uznawane w Polsce z tłumaczeniem przysięgłym, w zakresie i okresie ważności, na jakie je wydano [5].
Urządzenia ciśnieniowe: zawory bezpieczeństwa
Instalacje chłodnicze ze stałymi zbiornikami ciśnieniowymi podlegają również przepisom o dozorze technicznym zawartym w Dz.U. 2022 poz. 68 (rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii). Zgodnie z § 56 ust. 1 operator musi utrzymywać zawory bezpieczeństwa i sprawdzać ich działanie w odstępach czasu określonych w instrukcji obsługi, jednak nie rzadziej niż co 6 miesięcy w instalacjach amoniakalnych i nie rzadziej niż co 12 miesięcy w innych instalacjach chłodniczych. Kontrole są odnotowywane w dzienniku konserwacji. Operator musi posiadać co najmniej jeden zapasowy zawór bezpieczeństwa każdego typu użytego w systemie (§ 56 ust. 2). Dozór techniczny nad urządzeniami sprawuje jednostka dozoru technicznego, którą w Polsce jest UDT [9].
Roczne sprawozdanie do BDS
Firmy, które importują lub eksportują F-gazy lub produkty zawierające F-gazy, wykorzystują je w produkcji, instalacji, serwisowaniu lub konserwacji, bądź odzyskują, regenerują lub niszczą je, muszą składać roczne sprawozdanie do Bazy Danych Sprawozdań (BDS). Sprawozdanie składa się elektronicznie do 28 lutego za rok poprzedni [7].
Zmiany 2024–2026
- 11 marca 2024 r.: weszło w życie rozporządzenie UE 2024/573, wprowadzające nowe obowiązki dla operatorów oraz włączające HFO do kontroli szczelności [1][3].
- 29 września 2024 r.: weszło w życie rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215 w sprawie certyfikacji stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła [8].
- Maj 2026 r.: projekt nowej polskiej ustawy F-gazowej nie został jeszcze opublikowany. Konsultacje zaplanowano na drugi kwartał 2026 r., a proces legislacyjny miał zostać zakończony do końca 2026 r. [8].
Praktyczna lista kontrolna
- Przelicz napełnienie na tony CO2e i sprawdź, czy system wymaga kontroli szczelności oraz prowadzenia Karty Urządzenia [1][2].
- Utwórz Kartę Urządzenia w CRO w ciągu 15 dni roboczych od dostawy i wprowadzaj każdą interwencję w ciągu 15 dni roboczych [2].
- Upewnij się, że technik posiada certyfikat personalny, a firma certyfikat przedsiębiorstwa z UDT [5][6].
- Zaplanuj nową kontrolę szczelności w ciągu miesiąca po każdej naprawie wycieku [1].
- Złóż sprawozdanie do BDS do 28 lutego [7].
- Śledź prace nad nową ustawą F-gazową i nowymi zasadami certyfikacji [8].
Policz sam
Pojęcia w artykule
Źródła
- Regulation (EU) 2024/573 on fluorinated greenhouse gases – EUR-Lex
- ISAP (Sejm) – Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (Dz.U. 2015 poz. 881; t.j. Dz.U. 2020 poz. 2065)
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska (gov.pl) – Informacja dla operatorów urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych lub pomp ciepła oraz stacjonarnych urządzeń p-poż.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska (gov.pl) – Centralny Rejestr Operatorów (CRO)
- Urząd Dozoru Technicznego (UDT) – Certyfikat dla personelu (F-gazy i SZWO)
- Urząd Dozoru Technicznego (UDT) – Certyfikat dla przedsiębiorców: kontrola okresowa, urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne lub pompy ciepła
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska (gov.pl) – Sprawozdania w zakresie F-gazów i SZWO do Bazy Danych Sprawozdań (BDS)
- Rynek Instalacyjny – Nowa certyfikacja F-gazowa: nadchodzące zmiany i perspektywa rynku (2026)
- ISAP (Sejm) – Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych (Dz.U. 2022 poz. 68)