Tureckie przepisy o czynnikach chłodniczych: rozporządzenie F-gazowe z 2024 r., certyfikacja i Kigali

Własne rozporządzenie, nie prawo UE

Turcja jest krajem kandydującym, ale nie członkiem UE, i nie należy też do EOG. Unijne rozporządzenie F-gazowe nie obowiązuje więc w Turcji. Kraj ma własne rozporządzenie, Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (rozporządzenie w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych), opublikowane w Resmî Gazete 15 października 2024 r., nr 32693. Weszło w życie tego samego dnia i uchyliło rozporządzenie z 29 czerwca 2022 r. (nr 31881) ^[1][2].

Rozporządzenie opiera się na ustawie o środowisku (Çevre Kanunu nr 2872) i poprawce z Kigali do Protokołu montrealskiego. Przygotowano je z myślą o zbliżeniu do prawa UE, więc wiele elementów wygląda znajomo: oznakowanie, kontrola szczelności, rejestry, kwoty, zakazy wprowadzania niektórych produktów do obrotu, odzysk i unieszkodliwianie oraz szkolenia i certyfikacja. Odzysk czynnika z klimatyzacji pojazdów nie jest objęty ^[2].

Organ i rejestry

Rozporządzenie wydaje Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, a odpowiada za nie jednostka İklim Değişikliği Başkanlığı ^[2]. Organ prowadzi dwa systemy elektroniczne ^[2][3]:

• EKOMVET (Ekipman Operatörleri Merkezi Veri Tabanı, centralna baza danych operatorów urządzeń): rejestruje się w niej urządzenia oraz czynności, takie jak instalacja, serwis, kontrole szczelności i wycofanie z eksploatacji.
• FARAVET (Faaliyet Raporları Veri Tabanı, baza sprawozdań z działalności): przedsiębiorstwa, które przywożą, wywożą, stosują, odzyskują lub unieszkodliwiają gazy, składają tu roczne sprawozdania; tu też obsługuje się kwoty HFC.

Operatorzy stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła, stałych instalacji przeciwpożarowych lub agregatów chłodniczych w samochodach i przyczepach chłodniczych o 5 t CO2e lub więcej muszą zarejestrować się w EKOMVET ^[3]. Na żądanie operator musi przedstawić aktualną kopię dziennika urządzenia z EKOMVET ^[2].

Kontrola szczelności

Częstotliwość zależy od ilości w tonach CO2e. Uwaga: instalacje o 500 t CO2e lub więcej kontroluje się co sześć miesięcy i zawsze muszą mieć system wykrywania wycieków. Według rozporządzenia z 2022 r. częstotliwość wynosiła trzy miesiące ^[2].

Układy hermetycznie zamknięte poniżej 10 t CO2e nie wymagają kontroli szczelności, jeśli są oznakowane jako hermetycznie zamknięte. Nowo zainstalowane urządzenia trzeba skontrolować w ciągu 30 dni roboczych od instalacji. Wykryty wyciek należy niezwłocznie usunąć i ponownie skontrolować w ciągu 30 dni roboczych od naprawy. Wyniki wpisuje się do EKOMVET ^[2][3].

Certyfikacja techników i przedsiębiorstw

Kto instaluje, serwisuje, naprawia, kontroluje szczelność, odzyskuje czynnik lub wycofuje z eksploatacji stacjonarne urządzenia chłodnicze i klimatyzacyjne, pompy ciepła, instalacje przeciwpożarowe lub agregaty chłodnicze w samochodach chłodniach, musi mieć Mesleki Yeterlilik Belgesi (świadectwo kwalifikacji zawodowych). Wydają je jednostki certyfikujące upoważnione przez MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu, Urząd Kwalifikacji Zawodowych) po egzaminie według krajowej kwalifikacji Florlu Sera Gazlı Cihazlar Teknik Personeli (personel techniczny urządzeń zawierających fluorowane gazy cieplarniane) ^[2].

Przedsiębiorstwa wykonujące prace muszą mieć Hizmet Yeterlilik Belgesi (świadectwo kompetencji usługowych) wydane przez TSE (Türk Standardları Enstitüsü, Turecki Instytut Normalizacyjny) według normy TS 13905. Cały personel techniczny wykonujący zadania z gazami fluorowanymi musi mieć świadectwo kwalifikacji zawodowych. Szczegółowe zasady określa tebliğ (komunikat) o certyfikacji, opublikowany w Resmî Gazete 24 września 2020 r. (nr 31254) ^[2][4].

Gazów fluorowanych nie wolno sprzedawać osobom bez świadectwa kwalifikacji zawodowych ani przedsiębiorstwom niezarejestrowanym w FARAVET lub nieposiadającym świadectwa kompetencji usługowych ^[2][3].

Zakazy wprowadzania produktów do obrotu

Rozporządzenie zawiera zakazy z osobnymi tureckimi terminami (artykuł 14). Przykłady dotyczące chłodnictwa i klimatyzacji ^[2]:

Również od 1 stycznia 2027 r.: aerozole techniczne i pianka z polistyrenu ekstrudowanego (XPS) zawierające HFC; inne pianki w 2029 r. Od 1 stycznia 2031 r. scentralizowane wieloagregatowe systemy chłodnicze do użytku komercyjnego o mocy 40 kW lub większej nie mogą używać F-gazów o GWP powyżej 150, z wyjątkiem obiegu pierwotnego w układzie kaskadowym, gdzie limit wynosi 1500. Od 1 stycznia 2031 r. gazy o GWP wynoszącym 2500 lub więcej nie mogą być używane do serwisowania urządzeń chłodniczych o napełnieniu 40 t CO2e lub większym, z wyjątkiem urządzeń pracujących w temperaturze poniżej −50 °C. Oznakowany gaz zregenerowany lub odzyskany oraz zastosowania niezbędne są zwolnione do 2033 r. Do obrotu nie wolno wprowadzać jednorazowych pojemników na gazy fluorowane oraz produktów, które nie są odpowiednio oznakowane ^[2].

Kigali i redukcja HFC

Turcja ratyfikowała poprawkę z Kigali do Protokołu montrealskiego w listopadzie 2021 r., a poprawka weszła w życie wobec Turcji 8 lutego 2022 r. ^[5]. Turcja jest traktowana jako kraj rozwijający się w rozumieniu art. 5 Protokołu. Oznacza to, że zużycie HFC zamrożono w 2024 r., w 2029 r. musi być niższe o co najmniej 10%, a do 2045 r. musi zostać zredukowane o ponad 80% ^[6]. Przywóz HFC odbywa się w ramach kwot przydzielanych przedsiębiorstwom przez organ ^[2]. Plan wdrażania Kigali (KIP) na lata 2024–2029 realizuje İklim Değişikliği Başkanlığı przy wsparciu Wielostronnego Funduszu Protokołu montrealskiego ^[6].

Nowości dotyczące gazów odpadowych

3 listopada 2025 r. İklim Değişikliği Başkanlığı opublikowało projekt okólnika w sprawie gospodarowania odpadowymi fluorowanymi gazami cieplarnianymi (Atık Florlu Sera Gazlarının Yönetimine İlişkin Genelge). Obejmuje on kody odpadów, magazynowanie tymczasowe, punkty zbiórki i zakłady regeneracji i unieszkodliwiania. Konsultacje zakończyły się 17 listopada 2025 r. ^[7]. Sprawdź, czy przyjęto ostateczną wersję.

Praktyczna lista kontrolna

• Pracuj według tureckiego rozporządzenia z 2024 r., a nie według unijnego 2024/573 ^[1][2].
• Upewnij się, że każdy technik ma Mesleki Yeterlilik Belgesi, a przedsiębiorstwo Hizmet Yeterlilik Belgesi z TSE ^[2][4].
• Rejestruj instalacje o 5 t CO2e lub więcej w EKOMVET i zapisuj każdą kontrolę szczelności ^[2][3].
• Pierwszą kontrolę szczelności wykonaj w ciągu 30 dni roboczych od instalacji ^[2].
• Dobieraj czynnik do nowych instalacji z uwzględnieniem zakazów od 2027 i 2031 r. ^[2].