Portugalia: przepisy o czynnikach chłodniczych – Decreto-Lei 145/2017, certyfikacja APA i sprawozdawczość

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio

Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się w Portugalii bezpośrednio ^[1]. Określa ono wymagania dotyczące kontroli szczelności, dokumentacji, odzysku oraz unijne zakazy nowych produktów i niektórych czynników do serwisowania ^[1].

Kontrola szczelności jest wymagana dla instalacji o 5 t CO2e lub więcej, a dla układów hermetycznie zamkniętych od 10 t CO2e. Częstotliwość zależy od napełnienia w tonach CO2e ^[1]:

Instalacje o 500 t CO2e lub więcej muszą mieć system wykrywania wycieków. Po usunięciu wycieku certyfikowana osoba musi ponownie skontrolować instalację w ciągu miesiąca ^[1].

Od 1 stycznia 2025 r. nie wolno stosować F-gazów o GWP 2500 lub wyższym do serwisowania jakichkolwiek urządzeń chłodniczych; wyłączone są urządzenia wojskowe i urządzenia chłodzące produkty poniżej −50 °C. Czynnik zregenerowany lub poddany recyklingowi można stosować do końca 2029 r. ^[1].

Prawo krajowe: Decreto-Lei 145/2017

Decreto-Lei n.º 145/2017 (dekret z mocą ustawy nr 145/2017) z 30 listopada 2017 r. wdraża unijne przepisy F-gazowe w Portugalii. Obowiązuje od 1 stycznia 2018 r. i zastąpił Decreto-Lei n.º 56/2011 ^[2]. Sprostowano go dokumentem Declaração de Retificação n.º 3-A/2018 ^[8].

Dekret napisano dla dawnego rozporządzenia (UE) nr 517/2014. APA stosuje go obecnie łącznie z 2024/573, a w dokumencie z grudnia 2025 r. podaje, że dekret jest nowelizowany ^[2][6][8].

Właściwym organem jest Agência Portuguesa do Ambiente (APA, portugalska agencja środowiska). Na Azorach informacji o przepisach udziela regionalny organ ochrony środowiska Direção Regional do Ambiente e Ação Climática (DRAAC) ^[2][8].

Certyfikacja techników

Technicy pracujący przy obiegu czynnika muszą mieć certyfikat. Certyfikaty wydają jednostki certyfikujące uznane przez APA, a o uznanie wnioskuje się elektronicznie ^[2]. Podstawą jest dziś rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215, które zastąpiło (UE) 2015/2067 ^[7].

• A1: technicy w zakresie F-gazów i węglowodorów ^[7].
• A2: urządzenia poniżej 3 kg lub układy hermetycznie zamknięte poniżej 6 kg ^[7].
• E: kontrola szczelności bez otwierania obiegu czynnika ^[7].

Jeśli masz certyfikat z innego kraju UE, APA może go uznać. APA ma odrębną procedurę dla osób i przedsiębiorstw, które chcą pracować w Portugalii z certyfikatem z innego państwa członkowskiego ^[6].

Certyfikacja przedsiębiorstw

Przedsiębiorstwa, które instalują, naprawiają, konserwują lub likwidują stacjonarne urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne i pompy ciepła zawierające F-gazy, muszą mieć certyfikat według 2024/2215. Wymóg z art. 13 ust. 1 Decreto-Lei 145/2017 dotyczy tylko sytuacji, gdy przedsiębiorstwo świadczy usługi dla innych ^[4].

Przedsiębiorstwa certyfikują cztery jednostki: CERTIF, eiC, SGS i APCER, według specyfikacji technicznych publikowanych przez APA ^[4].

Kupno i sprzedaż czynnika

Według APA F-gazy mogą sprzedawać i kupować tylko przedsiębiorstwa z odpowiednimi certyfikatami lub przedsiębiorstwa z certyfikowanym personelem ^[5]. Sprzedawca musi prowadzić ewidencję kupujących z numerami certyfikatów i zakupionymi ilościami ^[1][5].

Zakup i sprzedaż zgłasza się do APA raz w roku. Dane za rok kalendarzowy trzeba przekazać do 30 czerwca następnego roku ^[5].

Roczna sprawozdawczość i opłaty

Operatorzy urządzeń zawierających F-gazy składają co roku sprawozdanie do APA przez platformę elektroniczną SILiAmb. Dane za poprzedni rok trzeba przekazać do 31 marca ^[8].

Portaria n.º 92/2020 (rozporządzenie ministerialne) określa opłaty za platformę. Rejestracja np. stacjonarnych urządzeń klimatyzacyjnych i pomp ciepła kosztuje 17 EUR, a rejestracja zakupu i sprzedaży 24 EUR. Opłaty pobiera APA ^[3].

Zmiany 2024–2026

• 11 marca 2024 r.: weszło w życie rozporządzenie UE 2024/573 ^[1].
• 1 stycznia 2025 r.: zakaz stosowania F-gazów o GWP 2500 lub wyższym do serwisowania jakichkolwiek urządzeń chłodniczych ^[1].
• Grudzień 2025 r.: APA publikuje nową procedurę uznawania certyfikatów z innych krajów UE i podaje, że Decreto-Lei 145/2017 jest nowelizowany ^[6].
• 31 marca 2026 r.: termin sprawozdania operatorów za 2025 r. ^[8].
• 30 czerwca 2026 r.: termin zgłoszenia zakupu i sprzedaży w 2025 r. ^[5].

Praktyczna lista kontrolna

1. Przelicz napełnienie na tony CO2e, aby sprawdzić, czy instalacja wymaga kontroli szczelności i wykrywania wycieków ^[1].
2. Upewnij się, że technicy mają certyfikat według 2024/2215 we właściwej kategorii, a certyfikaty zagraniczne są uznane przez APA ^[6][7].
3. Jeśli przedsiębiorstwo pracuje dla klientów, musi mieć certyfikat jednej z uznanych jednostek certyfikujących ^[4].
4. Kupuj i sprzedawaj czynnik tylko certyfikowanym przedsiębiorstwom i przechowuj dane do zgłoszenia na 30 czerwca ^[5].
5. Zgłoś dane urządzeń w SILiAmb do 31 marca ^[8].
6. Po każdej naprawie wycieku dopilnuj ponownej kontroli w ciągu miesiąca ^[1].