Węgry: przepisy o czynnikach chłodniczych – ustawa o gazach klimatycznych, certyfikacja NKVH i opłata nadzorcza

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, prawo węgierskie je uzupełnia

Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się na Węgrzech bezpośrednio ^[1]. Z niego wynikają wymagania dotyczące kontroli szczelności, dokumentacji, odzysku oraz unijne zakazy nowych produktów i serwisowania. Kontrola szczelności jest wymagana dla instalacji o 5 t CO2e lub więcej, a dla układów hermetycznie zamkniętych od 10 t CO2e ^[1]. Po usunięciu wycieku instalację trzeba ponownie skontrolować w ciągu miesiąca ^[1].

Węgierskie ramy prawne weszły w życie 1 marca 2025 r. ^[6]. Składają się z trzech części:

Właściwym organem jest Nemzeti Klímavédelmi Hatóság (NKVH, Krajowy Urząd Ochrony Klimatu) ^[3]. Przepisy węgierskie używają określenia klímagáz (gaz klimatyczny). Zgodnie z unijnym rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2024/2215 certyfikacja jest wymagana także dla czynników alternatywnych, takich jak CO2, amoniak i węglowodory ^[4][8].

Baza danych: Klímagáz Adatbázis

NKVH prowadzi krajową bazę danych (Klímagáz Adatbázis), w której rejestruje się przedsiębiorstwa, osoby, urządzenia i czynności ^[2][3]:

• Operator rejestruje urządzenia podlegające rejestracji. Certyfikowane przedsiębiorstwo wpisuje dane techniczne urządzenia ^[3].
• Kontrolę szczelności może wykonywać tylko certyfikowana osoba z właściwą kategorią, zatrudniona w certyfikowanym przedsiębiorstwie ^[3].
• Wyciek dokumentuje się w protokole, który pracownik certyfikowanego przedsiębiorstwa wpisuje do bazy ^[3].
• NKVH może z własnej inicjatywy usuwać niezgodne z prawem wpisy i uzupełniać brakujące, a następnie powiadamia zainteresowanego ^[3].

Certyfikacja przedsiębiorstw i osób

Przedsiębiorstwo, także jednoosobowa działalność, może pracować z gazami klimatycznymi tylko z certyfikatem NKVH. Certyfikat wydaje się, gdy przedsiębiorstwo jest zarejestrowane w bazie, a organ przyjął jego deklarację zgodności ^[3].

Osoba może instalować, uruchamiać, serwisować, naprawiać, wycofywać z eksploatacji, kontrolować szczelność i odzyskiwać czynnik tylko jako pracownik certyfikowanego przedsiębiorstwa i z kategorią wymaganą przez rozporządzenie ^[3]. Szkolenia i egzaminy rezerwuje się przez bazę NKVH ^[4].

Rozporządzeniem 1/2025 EM rendelet kategorie przedsiębiorstw HR-I, HR-II, MR-I i MR-II zastąpiono dwiema połączonymi kategoriami: HR dla instalacji stacjonarnych i MR dla instalacji mobilnych ^[4]. Kategorie osobowe H-I i H-II pozostają dla chłodnictwa stacjonarnego. Jaka kategoria jest potrzebna do jakich prac i jakie szkolenie wstępne jest wymagane, określają załączniki do rozporządzenia ^[4].

Ważność, przeszkolenie i doskonalenie zawodowe

• Certyfikaty uzyskane po węgierskim egzaminie według starszego rozporządzenia UE 517/2014 wymagają przeszkolenia (átképzés). Ostatni dzień udziału to 12 marca 2029 r. ^[5].
• Bez przeszkolenia certyfikat wygasa z końcem ważności, ale najpóźniej 12 marca 2029 r. ^[4].
• Ważność kończąca się między 1 marca 2025 r. a 30 grudnia 2027 r. zostaje przedłużona do 31 grudnia 2027 r. ^[5].
• Certyfikaty uzyskane po 1 marca 2025 r. odnawia się przez doskonalenie zawodowe (továbbképzés). Dwa szkolenia w ciągu pięciu lat przed wygaśnięciem dają przedłużenie o pięć lat ^[5].

Opłata nadzorcza i grzywny

Właściciele i operatorzy obiegów chłodniczych zawierających co najmniej 5 kg gazów klimatycznych wymienionych w załączniku do ustawy muszą zarejestrować się w bazie i płacić roczną klímavédelmi felügyeleti díj (opłatę za nadzór w zakresie ochrony klimatu) ^[2][6]. Opłatę płaci się z dołu w dwóch równych ratach, do 30 września i 31 marca. Kto zaczyna w trakcie okresu, płaci za czas eksploatacji urządzenia ^[2].

Jeśli opłata nie zostanie uiszczona, NKVH może ograniczyć działalność przedsiębiorstwa w bazie ^[2]. Wysokość zależy od napełnienia i czynnika. Aktualne kwoty sprawdź w NKVH.

NKVH może nałożyć grzywnę na każdego, kto narusza przepisy o gazach klimatycznych lub decyzje organu ^[2]. Stałe kwoty grzywien określa załącznik do rozporządzenia. Za niewykonanie decyzji grozi grzywna 10 000–1 000 000 HUF, a powtarzające się naruszenia podnoszą grzywnę do 150 % stałej kwoty ^[3]. Zapłata grzywny nie wyłącza odpowiedzialności karnej ani cywilnej ^[2].

Zmiany 2024–2026

• 11 marca 2024 r.: zaczęło obowiązywać rozporządzenie UE 2024/573 ^[1].
• 1 marca 2025 r.: weszły w życie ustawa o gazach klimatycznych, rozporządzenie rządu 458/2024 i rozporządzenie ministerialne 1/2025 ^[6].
• 31 grudnia 2025 r.: rozporządzenie rządu 490/2025 zmieniło 458/2024 zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2025/1893 o szkoleniach dla urządzeń mobilnych. Pojemniki jednorazowe wolno przechowywać lub transportować tylko w celu ostatecznego unieszkodliwienia i muszą mieć etykietę wygenerowaną z bazy. Tekst jednolity z 2 lutego 2026 r. ^[7].
• 1 lutego 2026 r.: weszły w życie zmiany 1/2025 EM rendelet dotyczące przeszkolenia i doskonalenia zawodowego ^[5].

Praktyczna lista kontrolna

1. Sprawdź, czy przedsiębiorstwo ma ważny certyfikat NKVH we właściwej kategorii (HR lub MR) ^[3][4].
2. Sprawdź, czy każdy technik ma właściwą kategorię osobową, i zaplanuj przeszkolenie przed 12 marca 2029 r. ^[4][5].
3. Wpisuj dane urządzeń i protokoły wycieków do Klímagáz Adatbázis ^[3].
4. Przelicz napełnienie na tony CO2e dla unijnych wymagań dotyczących kontroli szczelności i po naprawie skontroluj ponownie w ciągu miesiąca ^[1].
5. Przypominaj operatorom obiegów z co najmniej 5 kg o rejestracji i opłacie nadzorczej ^[2].