Oververhitting en onderkoeling: zo meet en interpreteert u ze, ook bij glide
Stap voor stap: oververhitting en onderkoeling goed meten, dauwpunt en bellenpunt gebruiken bij mengsels met glide (R407C, R448A, R449A) en de waarden interpreteren bij het zoeken naar storingen.
Het belangrijkste
- Oververhitting = gemeten temperatuur van de zuigleiding min de verzadigingstemperatuur bij de zuigdruk.
- Onderkoeling = verzadigingstemperatuur bij de condensatiedruk min de gemeten temperatuur van de vloeistofleiding.
- Bij mengsels met glide wordt de oververhitting berekend vanaf het dauwpunt en de onderkoeling vanaf het bellenpunt [1][2][3].
- Meet druk en temperatuur op dezelfde plek en op hetzelfde moment, met gekalibreerde meters, en laat het systeem eerst stabiel draaien.
- De waarden dienen om het expansieventiel in te stellen, de vulling te controleren en storingen te vinden, maar vergelijk ze altijd met de richtwaarden van de fabrikant.
Wat de waarden betekenen
In de verdamper kookt het koudemiddel bij de verzadigingstemperatuur, die door de druk wordt bepaald. Als alle vloeistof is verdampt, warmt het gas verder op. Die extra opwarming is de oververhitting. Ze laat zien dat de verdamper goed wordt gevoed: genoeg om het oppervlak te benutten, maar niet zoveel dat er vloeistof naar de compressor gaat. In de condensor wordt het gas vloeibaar bij de verzadigingstemperatuur van de condensatiedruk. De afkoeling die de vloeistof daarna krijgt, is de onderkoeling. Ze laat zien dat er zuivere vloeistof vóór het expansieventiel staat en geeft meer koelvermogen per kilogram koudemiddel.
Zo meet u de oververhitting
- Laat het systeem minstens 10–15 minuten stabiel draaien bij normale belasting.
- Meet de zuigdruk zo dicht mogelijk bij de uitlaat van de verdamper, of bij de compressor als u de oververhitting van de compressor wilt weten.
- Lees de verzadigingstemperatuur bij die druk af in een druk-temperatuurtabel of in de tabel van de digitale manifold. Controleer of het juiste koudemiddel is gekozen en of de tabel overdruk of absolute druk toont.
- Meet de leidingtemperatuur op dezelfde plek met een klemvoeler met goed contact en isolatie tegen de omgeving. Bij een thermostatisch expansieventiel: meet bij de voeler.
- Oververhitting = gemeten leidingtemperatuur − verzadigingstemperatuur.
Voorbeeld met R134a: de zuigdruk is 1,9 bar overdruk, wat overeenkomt met een verzadigingstemperatuur van ongeveer 0 °C. De leiding bij de voeler is 6 °C. De oververhitting is 6 K.
Zo meet u de onderkoeling
- Meet de condensatiedruk bij de uitlaat van de condensor of bij het serviceventiel van de vloeistofleiding.
- Lees de verzadigingstemperatuur bij die druk af.
- Meet de temperatuur van de vloeistofleiding op dezelfde plek, of vóór het expansieventiel als u wilt weten of de vloeistof daar zuiver is.
- Onderkoeling = verzadigingstemperatuur − gemeten vloeistoftemperatuur.
Voorbeeld met R134a: de condensatiedruk is 9,2 bar overdruk, wat overeenkomt met ongeveer 40 °C. De vloeistofleiding is 35 °C. De onderkoeling is 5 K.
Mengsels met glide
Zeotrope mengsels zoals R407C, R448A en R449A koken en condenseren niet bij één temperatuur. Bij een bepaalde druk begint de vloeistof te koken bij het bellenpunt en is ze volledig verdampt bij het dauwpunt, dat hoger ligt. Het verschil heet glide en bedraagt enkele kelvin, voor R407C ongeveer 6 K [1][3]. Om de juiste waarden te krijgen:
- De oververhitting wordt berekend vanaf het dauwpunt bij de zuigdruk. Gas dat warmer is dan het dauwpunt is oververhit.
- De onderkoeling wordt berekend vanaf het bellenpunt bij de condensatiedruk. Vloeistof die kouder is dan het bellenpunt is onderkoeld.
- Heeft de tabel twee kolommen, vloeistof en damp, gebruik dan de dampkolom voor de oververhitting en de vloeistofkolom voor de onderkoeling [1][3].
De waarden interpreteren bij storingzoeken
| Oververhitting | Onderkoeling | Waarschijnlijke oorzaak |
|---|---|---|
| Hoog | Laag | Te weinig koudemiddel, bijvoorbeeld na een lek |
| Hoog | Normaal of hoog | Het expansieventiel voedt te weinig (verkeerd ingesteld, verstopt, voelervulling verloren, te klein), of een vernauwing in de vloeistofleiding, bijvoorbeeld een verstopte filterdroger |
| Laag | Hoog | Te veel koudemiddel, of het ventiel voedt te veel |
| Laag | Normaal | Het ventiel voedt te veel, of de voeler zit verkeerd of is slecht geïsoleerd. Lage belasting van de verdamper, bijvoorbeeld een bevroren oppervlak of een stilstaande ventilator |
| Normaal | Laag met bellen in het kijkglas | Iets te weinig koudemiddel, of drukverlies in de vloeistofleiding |
De tabel toont veelvoorkomende patronen, geen zekere diagnoses. Controleer altijd het geheel: drukken, temperaturen, lucht- en waterdebieten, schone warmtewisselaars en of het systeem een vloeistofvat heeft. In een systeem met vloeistofvat is de onderkoeling na de condensor vaak klein, ook als de vulling goed is. Daar is het niveau in het vat een betere maatstaf.
Richtwaarden
Gebruikelijke waarden voor de oververhitting bij de uitlaat van de verdamper zijn 4–8 K met een thermostatisch expansieventiel. Met een elektronisch ventiel is ze vaak lager. Te weinig oververhitting geeft risico op vloeistofslag in de compressor. Te veel geeft minder capaciteit en een hoge persgastemperatuur. De richtwaarden van de fabrikant van unit, ventiel en compressor gaan altijd voor algemene vuistregels.