Secundaire koelsystemen: regels voor glycol, pekel, CO2 en koud water

Internationaal · Wetten en regels

Indirecte koeling met glycol, pekel, CO2 of koud water: wat EN 378, de EU-F-gasverordening, de Richtlijn Drukapparatuur en het Zwitserse recht zeggen over het secundaire circuit.

Laatst gecontroleerd: 2 november 2026Laatst gewijzigd: 2 november 2026 – Nieuw artikel.

Het belangrijkste

In een indirect systeem blijft het koudemiddel in de machinekamer of de unit, en voert een secundaire vloeistof de warmte af zonder te worden gecomprimeerd of geëxpandeerd. EN 378 heeft ook betrekking op secundaire systemen ^[3].
F-gaslekcontroles, lekdetectie en certificaten volgen het koudemiddelcircuit. Alleen de vulling hiervan wordt geteld in tonnen CO2e ^[1].
Een unit waarvan de hoofdtaak is het koelen van water, glycol, pekel of CO2 is een koelmachine (chiller) onder Verordening (EU) 2024/573, met eigen marktverboden en zonder het onderhoudsverbod van 2032 ^[1].
Onder de PED valt een glycol- of pekelcircuit alleen wanneer PS hoger is dan 10 bar en de maataanduidingen voor vloeistoffen van groep 2 worden overschreden. CO2 als secundair medium volgt de lagere grenzen voor gassen ^[2].
Zwitserland benoemt het secundaire circuit (Kälteträgerkreislauf) in ChemRRV bijlage 2.10, zowel in een marktverbod als in een vrijstelling van het bijvulverbod ^[4].

Wat een indirect systeem is

EN 378-1 definieert een secundair koel- of verwarmingssysteem als een systeem dat gebruikmaakt van een vloeistof om warmte te verplaatsen van het product of de ruimte naar het koelsysteem zonder dat deze vloeistof wordt gecomprimeerd of geëxpandeerd, en de norm is ook van toepassing op dergelijke systemen ^[3]. Koud water, glycol of zoutpekel wordt naar de koelers geleid. CO2 kan ook worden gebruikt als vluchtig secundair medium: dit wordt als vloeistof gepompt, verdampt gedeeltelijk in de koelers en wordt gecondenseerd door het primaire circuit, bij aanzienlijk hogere drukken dan een glycolcircuit.

De redenen hiervoor zijn een kleine koudemiddelduurvulling op één plaats en het weghouden van ontvlambare (A2L, A3) of giftige (B2L, ammoniak) koudemiddelen uit bezette ruimten. De prijs hiervoor is een extra temperatuurverschil en pompenergie.

Hoe EN 378-1 systemen indelt

EN 378-1 indeelt koelsystemen in clausule 5.4. Het onderscheidt directe ontlaadbare systemen, waarbij lekkend koudemiddel de bezette ruimte kan bereiken, van indirecte systemen, en clausule 5.5 geeft voorbeelden van beide ^[3]. De systeemklasse wordt gebruikt in combinatie met de locatieklasse en toegangscategorie bij het vaststellen van de vulhoeveelheidslimiet; zie het artikel over EN 378 en ISO 5149.

Niet elk systeem met een secundaire vloeistof geldt als indirect. Als het secundaire circuit open is naar de ruimte, of als de ontluchtingen en veiligheidskleppen uitblazen in de bezette ruimte, kan koudemiddel van een lekkende verdamper de vloeistof volgen. Vergelijk uw ontwerp met de voorbeelden in EN 378-1 clausule 5.5 ^[3].

EU-F-gasverordening (EU) 2024/573

De verordening heeft betrekking op gefluoreerde broeikasgassen. Water, glycol, pekel en CO2 behoren daar niet toe, dus de verplichtingen volgen het koudemiddelcircuit ^[1]:

Lekcontroles vanaf 5 ton CO2e aan gassen van bijlage I (artikel 5, lid 1), ten minste elke 12, 6 of 3 maanden vanaf respectievelijk 0, 50 en 500 t CO2e, of elke 24, 12 of 6 maanden bij een lekdetectiesysteem (artikel 5, lid 6). Tonnen CO2e zijn de vulling in tonnen vermenigvuldigd met de GWP (artikel 3) ^[1].
Lekdetectiesysteem vanaf 500 t CO2e in stationaire koel-, airconditioning- en warmtepompapparatuur (artikel 6, lid 1) ^[1].
Certificaten (artikel 10) voor installatie, onderhoud of service, reparatie, buitengebruikstelling en lekdetectie. Onderhoud of service betekent werkzaamheden waarbij circuits met gefluoreerde gassen worden geopend, gas wordt toegevoegd of lekken worden gerepareerd (artikel 3, lid 18). Werkzaamheden uitsluitend aan pompen, filters of glycol openen het koudemiddelcircuit niet ^[1].

Waar de verordening indirecte systemen noemt

Een waterkoelmachine (chiller) is een enkel systeem waarvan de hoofdunctie het koelen van een warmtedragende vloeistof is, waarbij de verordening water, glycol, pekel en CO2 als voorbeelden noemt (artikel 3, lid 44) ^[1]. De unit die het secundaire circuit voedt, is daarom meestal een waterkoelmachine (chiller), die valt onder bijlage IV, punt 7:

Bijlage IV, punt 7: waterkoelmachines (chillers)	Verboden vanaf
a) HFK's met GWP van 2500 of meer, behalve voor het koelen van producten beneden −50 °C	1 januari 2020
b) Tot 12 kW, F-gassen met GWP van 150 of meer	1 januari 2027
c) Tot 12 kW, alle F-gassen	1 januari 2032
d) Meer dan 12 kW, F-gassen met GWP van 750 of meer	1 januari 2027

Punten b tot en met d zijn niet van toepassing wanneer het F-gas nodig is om aan de veiligheidseisen ter plaatse te voldoen. Het algemene verbod op andere koelapparatuur bij een GWP van 150 of meer vanaf 1 januari 2030 (punt 5c) sluit waterkoelmachines (chillers) uit ^[1].

Multipack en cascade. Commerciële multipacksystemen van 40 kW of meer met F-gassen met een GWP van 150 of meer zijn verboden vanaf 1 januari 2022, behalve in het primaire circuit van cascadesystemen, waar een GWP beneden 1500 is toegestaan (punt 6) ^[1]. Hier is het secundaire circuit een middentemperatuur-koudemiddelcircuit waarvan de condensorwarmte door het primaire circuit wordt opgenomen, geen pekellijn (artikel 3, lid 35) ^[1].

Serviceverboden. Sinds 1 januari 2025 mogen gassen met een GWP van 2500 of meer niet worden gebruikt voor het onderhouden van koelapparatuur, behalve geregenereerd of gerecycled gas tot 1 januari 2030 (artikel 13, lid 3). Het verbod op GWP 750 of meer vanaf 1 januari 2032 sluit waterkoelmachines (chillers) uit (artikel 13, lid 5) ^[1].

Zwitserland: ChemRRV bijlage 2.10

Zwitserland heeft eigen regels in de Chemikalien-Risikoreduktions-Verordnung (ChemRRV, SR 814.81), bijlage 2.10. Deze hebben betrekking op koudemiddelen die stabiel zijn in de lucht, zoals HFK's. De versie die van kracht is vanaf 1 januari 2027 noemt het secundaire circuit (Kälteträgerkreislauf) ^[4]:

Commerciële en industriële koelinstallaties voor levensmiddelen die zelfstandig zijn of een secundair circuit hebben, mogen niet in de handel worden gebracht met een koudemiddel met een GWP van 150 of meer (paragraaf 2.1, lid 3, onder b, sub 4) ^[4].
Voor airconditioning van gebouwen en industriële proceskoeling richt het verbod bij GWP 150 of meer zich op rechtstreekse expansiesystemen (paragraaf 2.1, lid 3, onder a, sub 5 en onder c, sub 5) ^[4].
Het bijvullen met GWP 750 of meer is verboden in de levensmiddelen- en industriële koeling en ijsbanen, maar virgin koudemiddel blijft toegestaan in systemen met een secundair circuit (paragrafen 3.3.1, lid 2 en 3.3.2, lid 2, onder b). Voor andere systemen gaat het verbod op virgin koudemiddel in na 31 december 2031 (paragraaf 7, lid 5) ^[4].

Drukapparatuur: de PED aan de secundaire kant

Richtlijn 2014/68/EU beschouwt een vloeistof als een vloeistof wanneer de dampspanning bij de maximaal toelaatbare temperatuur TS hoogstens 0,5 bar boven de atmosferische druk ligt. Water, glycol en pekels komen hier normaal gesproken voor in aanmerking. Groep 1 omvat ontvlambare, giftige en andere gevaarlijke vloeistoffen vermeld in artikel 13, lid 1, onder a, en vloeistoffen waarvan de TS boven hun vlampunt ligt; al het overige is groep 2 ^[2]. Artikel 4, lid 1 stelt deze grenzen:

Apparatuur	Groep 2 vloeistof (water, glycol, pekel)	Groep 2 gas of vloeibaar gas (CO2)
Vaten	PS > 10 bar en PS·V > 10.000 bar·L, of PS > 1.000 bar	V > 1 L en PS·V > 50 bar·L, of PS > 1.000 bar
Leidingen	PS > 10 bar, DN > 200 en PS·DN > 5.000 bar	DN > 32 en PS·DN > 1.000 bar

Een glycolcircuit met PS 10 bar of minder valt derhalve buiten artikel 4, lid 1, ongeacht de grootte. Dergelijke apparatuur volgt goed vakmanschap, wordt geleverd met instructies en draagt geen CE-markering in het kader van de richtlijn (artikel 4, lid 3) ^[2]. CO2 als secundair medium is groep 2 maar volgt de gasgrenzen: bij PS 40 bar geeft een DN 40-leiding 1600 bar en valt hieronder ^[2]. Een verdamper of platenwisselaar met meerdere kamers wordt ingedeeld op basis van de kamer met de hoogste categorie (artikel 13, lid 2) ^[2].

Glycol, pekels en waterbescherming

Glycols en pekels kunnen schadelijk zijn voor water en bodem. Nationale regels m.b.t. waterbedreigende stoffen kunnen van toepassing zijn; raadpleeg de lokale milieuautoriteit.

Praktische checklist

Bereken CO2e alleen voor het koudemiddelcircuit ^[1].
Controleer of de koelunit een waterkoelmachine (chiller) is (artikel 3, lid 44) en gebruik bijlage IV, punt 7 ^[1].
Voor het openen van het koudemiddelcircuit is een F-gassencertificaat vereist; werkzaamheden uitsluitend aan de pekellaag niet ^[1].
Controleer de systeemklasse volgens EN 378-1, paragrafen 5.4 en 5.5 ^[3].
Stel PS in aan de pekellijnzijde en noteer of deze groter is dan 10 bar; gebruik de gasgrenzen voor CO2 ^[2].
Controleer in Zwitserland de regels voor het secundaire circuit in ChemRRV bijlage 2.10 ^[4].

Bereken de leidingen, pompen en het drukkenverlies van een water- of glycolcircuit met de calculator voor Verwarming & koeling (hydraulisch).

Raadpleeg de actuele teksten op EUR-Lex en de F-gaspagina's van de Europese Commissie, en in Zwitserland de actuele ChemRRV en de koudemiddelpagina's van het BAFU ^[1]^[2]^[4]^[5]^[6].

Zelf berekenen

Verwarming, koeling en brine: leidingdimensionering →GWP, ODP en CO2e van een koudemiddelvulling →

Begrippen in dit artikel

CO2-equivalent (CO2e)GWP (aardopwarmingsvermogen)F-gassen (gefluoreerde broeikasgassen)Lekcontrole F-gassencertificaat Lekdetectiesysteem Veiligheidsklasse Plaatsingsklasse Toegangscategorie PS (maximaal toelaatbare druk)PED-categorie