Czechy: przepisy o czynnikach chłodniczych – ustawa 73/2012 Sb., certyfikacja i nowelizacja 2026

Rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio, czeska ustawa je uzupełnia

Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się w Czechach bezpośrednio ^[1]. Z niego wynikają wymagania dotyczące kontroli szczelności, dokumentacji, odzysku oraz unijne zakazy nowych produktów i serwisowania.

Podstawą krajową jest zákon č. 73/2012 Sb., o látkách, které poškozují ozonovou vrstvu, a o fluorovaných skleníkových plynech (ustawa o substancjach zubożających warstwę ozonową i o fluorowanych gazach cieplarnianych) ^[3]. Ostatnio zmieniła ją ustawa zákon č. 60/2023 Sb., która weszła w życie 23 marca 2023 r. ^[4]. Szczegóły określa vyhláška č. 243/2023 Sb. (rozporządzenie wykonawcze), m.in. procedury postępowania z czynnikami i kontroli szczelności obiegów chłodniczych ^[5].

Właściwym organem jest Ministerstvo životního prostředí (MŽP) (Ministerstwo Środowiska). MŽP wyznacza jednostki certyfikujące i przyjmuje sprawozdania ^[6][7].

Kontrola szczelności według rozporządzenia unijnego

Kontrola szczelności jest wymagana dla instalacji o 5 t CO2e lub więcej, a dla układów hermetycznie zamkniętych od 10 t CO2e ^[1]. Częstotliwości ^[1]:

Po naprawie wycieku system musi zostać ponownie sprawdzony, aby upewnić się, że naprawa jest skuteczna: najwcześniej po 24 godzinach pracy i nie później niż miesiąc po naprawie ^[1]. Operator musi prowadzić rejestr napełnienia, uzupełnień, kontroli szczelności i podjętych działań ^[1]. W Czechach vyhláška 243/2023 Sb. opisuje sposób przeprowadzania kontroli szczelności obiegów chłodniczych ^[5].

Próg 5 t CO2e odpowiada np. około 1,3 kg R404A, 2,4 kg R410A, 3,5 kg R134a i 7,4 kg R32. Zawsze licz z rzeczywistym czynnikiem i rzeczywistym napełnieniem instalacji, np. za pomocą kalkulatora GWP.

Zakaz butli jednorazowych

UE zakazuje wprowadzania do obrotu jednorazowych pojemników na F-gazy ^[1]. Czechy idą dalej. Nowelizacja 60/2023 Sb. dodała do ustawy 73/2012 Sb. § 4a: zabronione jest używanie, sprzedaż, nieodpłatne przekazywanie, wymiana i przechowywanie jednorazowych pojemników na fluorowane gazy cieplarniane. Naruszenie jest wykroczeniem osób prawnych i przedsiębiorców ^[4].

Certyfikacja osób i przedsiębiorstw

Kto instaluje, serwisuje, naprawia, odzyskuje czynnik lub kontroluje szczelność urządzeń zawierających F-gazy, potrzebuje certyfikatu zgodnie z (UE) 2024/573 i rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2024/2215 ^[1][2]. Rozporządzenie wprowadza nowe kategorie, m.in. A1 i A2 dla stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła, i obejmuje także czynniki alternatywne, np. węglowodory ^[2].

• Kto wydaje: od 24 marca 2024 r. wyłącznie hodnotící a certifikační subjekt (jednostka oceniająca i certyfikująca) wyznaczona przez MŽP. MŽP nie wydaje już certyfikatów w zakresie chłodnictwa i pomp ciepła ^[6].
• Jak uzyskać: zdając egzamin teoretyczny i praktyczny w jednostce. Jednostki publikują warunki egzaminu i wolne terminy na swoich stronach ^[6].
• Ważność: certyfikaty wydaje się bezterminowo, ale posiadacze muszą co najmniej co siedem lat odbyć szkolenie odświeżające lub ponownie zdać egzamin, pierwszy raz do 12 marca 2029 r. ^[1][6].
• Rejestr: MŽP prowadzi publiczną bazę certyfikowanych osób i przedsiębiorstw z numerem i zakresem certyfikatu ^[6].

Sprawozdawczość w ISPOP

Sprawozdania na podstawie § 11 ustawy 73/2012 Sb. składa się elektronicznie do MŽP przez ISPOP (Integrovaný systém plnění ohlašovacích povinností, zintegrowany system obowiązków sprawozdawczych) do 31 marca następnego roku ^[3][7]. Obowiązek dotyczy m.in. tych, którzy odzyskują, poddają recyklingowi, regenerują lub unieszkodliwiają czynniki, oraz tych, którzy przywożą większe ilości F-gazów z innych krajów UE lub do nich wysyłają. Formularz nosi nazwę F_OVZ_RL ^[7].

Zmiany 2023–2026

• 23 marca 2023 r.: weszła w życie nowelizacja 60/2023 Sb. z zakazem wszelkiego postępowania z pojemnikami jednorazowymi ^[4].
• 23 sierpnia 2023 r.: weszło w życie rozporządzenie vyhláška 243/2023 Sb., zastępując poprzednie rozporządzenie wykonawcze ^[5].
• 11 marca 2024 r.: weszło w życie rozporządzenie UE 2024/573 ^[1].
• 24 marca 2024 r.: MŽP przestało wydawać certyfikaty w zakresie chłodnictwa i pomp ciepła. Wydają je tylko wyznaczone jednostki ^[6].
• 14 października 2026 r.: Izba Poselska uchwaliła nowelizację ustawy 73/2012 Sb. dostosowującą ją do nowych rozporządzeń UE w sprawie F-gazów i substancji zubożających warstwę ozonową. Dotyczy ona m.in. klimatyzacji i pomp ciepła, podwaja maksymalne grzywny do 5 mln CZK i poszerza katalog karalnych zachowań. Projektem zajmie się teraz Senat ^[8].

Praktyczna lista kontrolna

1. Sprawdź, czy każdy technik ma ważny certyfikat wyznaczonej jednostki, i zaplanuj szkolenie odświeżające przed 12 marca 2029 r. ^[1][6].
2. Nie trzymaj jednorazowych butli z F-gazem w magazynie ani w samochodzie serwisowym ^[4].
3. Przelicz napełnienie na tony CO2e i wpisz kontrole szczelności do planu serwisowego. Po każdej naprawie wycieku skontroluj ponownie w ciągu miesiąca ^[1].
4. Przy kontroli szczelności i odzysku z obiegów chłodniczych stosuj procedury z vyhláška 243/2023 Sb. ^[5].
5. Złóż sprawozdanie roczne w ISPOP do 31 marca, jeśli przedsiębiorstwo jest objęte § 11 ^[7].
6. Śledź przebieg prac nad nowelizacją z 2026 r. w Senacie ^[8].