Nederland: regels voor koudemiddelen – F-gassenbesluit, BRL 100, BRL 200 en STEK

De EU-verordening geldt rechtstreeks, de Nederlandse regels vullen aan

EU-verordening (EU) 2024/573 over gefluoreerde broeikasgassen geldt in Nederland sinds 11 maart 2024 rechtstreeks ^[1]. De eisen voor lekcontrole, registratie, terugwinning, etikettering en de EU-verboden op nieuwe producten en onderhoud komen daaruit. Lekcontrole is verplicht voor installaties met 5 ton CO2e of meer, en 10 ton CO2e voor hermetisch gesloten installaties ^[1].

De nationale basis is het Besluit gefluoreerde broeikasgassen en ozonlaagafbrekende stoffen ^[2]. Het wordt uitgewerkt in de Regeling gefluoreerde broeikasgassen en ozonlaagafbrekende stoffen (ministeriële regeling met dezelfde naam) ^[3]. Het Besluit is gewijzigd bij besluit van 14 juli 2025, gepubliceerd in Staatsblad 2025, 199, ter uitvoering van (EU) 2024/573 en Verordening (EU) 2024/590 over ozonlaagafbrekende stoffen ^[4].

De handhaving ligt bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT controleert onder meer of monteurs en bedrijven de juiste certificaten hebben. Wie vermoedt dat iemand zonder geldig certificaat met koudemiddelen werkt, kan dat bij de ILT melden ^[5].

Twee certificaten: persoon en bedrijf

Nederland maakt onderscheid tussen persoonscertificaten en bedrijfscertificaten. De eisen staan in twee beoordelingsrichtlijnen (BRL) waarnaar de Regeling verwijst en die door Rijkswaterstaat worden uitgegeven ^[3]:

Monteurs halen hun persoonscertificaat bij een exameninstelling. Gecertificeerde personen en bedrijven staan in het Centraal Register Techniek (CRT), waar opdrachtgevers ze kunnen controleren ^[5].

Nieuw vanaf 2025: ook natuurlijke koudemiddelen

De nieuwe EU-verordening breidt de eisen voor opleiding en certificering uit tot werk met alternatieven voor F-gassen ^[1]. In Nederland is persoonscertificering sinds 29 september 2025 ook verplicht voor werk met koolwaterstoffen, kooldioxide (R744) en ammoniak (R717) ^[6].

Het nieuwe systeem kent de certificaatcategorieën A1, A2, B, C, D en E. Sinds 29 maart 2026 worden examens afgenomen volgens BRL 200 versie 2.0, en de overgangsperiode in BRL 200 geldt alleen nog voor de examens NH3 en CO2. Daarvoor gold een verlengde overgang tot 1 juli 2026 ^[6].

Bestaande certificaten blijven geldig onder de voorwaarden waaronder ze zijn afgegeven, maar uiterlijk tot 12 maart 2029. Tegen die tijd moet elke monteur een nieuw certificaat in de juiste categorie hebben. De nieuwe certificaten zijn zeven jaar geldig ^[6].

Het bedrijfscertificaat BRL 100 versie 3.0

BRL 100 versie 3.0 treedt formeel in werking op 31 augustus 2026. Tot die tijd mogen certificerende instellingen alleen auditeren en certificaten afgeven onder versie 2.0 ^[7]. Op grond van artikel 13b van de Regeling (in werking op 10 oktober 2026) blijft een bedrijfscertificaat dat vóór 1 september 2026 onder BRL 100 versie 2.0 is afgegeven, geldig totdat een certificerende instelling heeft besloten of het bedrijf aan de eisen voldoet ^[3]. De BRL-overgangsregels stellen 31 augustus 2028 als uiterste datum ^[7]. Tijdens de overgangsperiode moet personeel dat aan systemen werkt, voldoen aan de eisen van BRL 200 versie 2.0 ^[7].

STEK (de branchecertificeringsregeling voor koel- en klimaatbedrijven) wordt een zelfstandige regeling naast BRL 100. De STEK-eisen in de versie van 19 maart 2026 treden op 1 september 2026 in werking. Nieuwe aanvragen na die datum worden alleen aan die versie getoetst ^[8].

Belangrijke data

Lekcontrole en registratie

Lekkagecontroles volgen direct de EU-verordening. Het interval hangt af van de koudemiddelvulling in ton CO2e en wordt verlengd als het systeem is uitgerust met een lekdetectiesysteem ^[1]. Na een reparatie moet het systeem opnieuw worden gecontroleerd, op zijn vroegst na 24 uur bedrijf en uiterlijk één maand na de reparatie ^[1]. Lekkagecontroles mogen alleen worden uitgevoerd door personen die in het bezit zijn van het juiste certificaat ^[1][5].

Drukapparatuur: keuring voor ingebruikneming en herkeuring

Koelsystemen zijn ook drukapparatuur. Onder het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 moet apparatuur die bij ministeriële regeling is aangewezen, worden gekeurd voor ingebruikneming en na elke installatie op een nieuwe locatie, en later worden herkeurd ^[10]. Artikel 2 van de Warenwetregeling drukapparatuur 2016 wijst onder meer aan ^[9]:

• vaten met een gas uit vloeistofgroep 1 in categorie III en IV (en categorie I en II als het gas onstabiel, zeer giftig of explosief is);
• vaten met een gas uit vloeistofgroep 2 in categorie III en IV;
• leidingen met een gas uit vloeistofgroep 1 in categorie II en III;
• leidingen met een gas uit vloeistofgroep 2 in categorie III.

De categorieën volgen uit de indeling onder de Richtlijn Drukapparatuur. Vaten en leidingen met vloeistoffen worden eveneens in bepaalde categorieën ingedeeld. De keuringen worden uitgevoerd door een NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie ^[9][10].

Praktische checklist

1. Controleer in het Centraal Register Techniek of zowel de monteur (BRL 200) als het bedrijf (BRL 100) gecertificeerd zijn ^[5].
2. Zorg ervoor dat monteurs die met CO2, ammoniak of koolwaterstoffen werken, beschikken over een certificaat in de juiste categorie ^[6].
3. Plan de vernieuwing van oude persoonlijke certificaten vóór 12 maart 2029 ^[6].
4. Bereid het bedrijf voor op audits onder BRL 100 versie 3.0 vanaf 31 augustus 2026 ^[7].
5. Reken de vulling om naar ton CO2e om het interval voor de lekkagecontrole vast te stellen, bijvoorbeeld met de GWP-calculator ^[1].